Thơ Raxun Gamzatov (Phần 3) – Triệu Lam Châu dịch

0
131

 

 

 

Thơ Raxun Gamzatov (Phần 3)

Triệu Lam Châu dịch

 

Nhà thơ Raxun Gamzatov (1923 – 2003), người dân tộc thiểu số Avar, nước Cộng hoà tự trị Đaghextan, thuộc Liên bang Nga. Ông được tặng danh hiệu nhà thơ nhân dân Liên Xô (1959), Nhà hoạt động xã hội, Anh hùng Lao động xã hội chủ nghĩa Liên Xô (1974). Năm 1963 Raxun Gamzatov đoạt Giải thưởng Lênin về văn học, với tập thơ Những ngôi sao trên cao. Bạn đọc Nga say mê phong cách thơ độc đáo của Raxun Gamzatov, phản ánh mảng hiện thực miền núi Đaghextan với một loạt tập thơ và trường ca đặc sắc: Mảnh đất của tôi, Tổ quốc của người sơn cước, Trái tim tôi trên núi, Bên bếp lửa, Và trò truyện cùng sao, Chuỗi hạt tháng năm, Cô sơn nữ, Cái giá cuối cùng, Trò truyện với người cha, Hãy phán xét tôi theo đạo luật của tình yêu, Hãy bảo vệ các bà mẹ, Hòn đảo của phụ nữ… Đặc biệt là hai tập văn xuôi trữ tình Đaghextan của tôi (đã được dịch sang tiếng Việt) càng thể hiện rực rỡ phong cách sáng tác độc đáo của ông. 

Nét nổi bật nhất trong phong cách thơ Raxun Gamzatov là sự giản dị giàu chất dân gian, nhưng thấm đượm một trí tuệ thâm trầm, sâu sắc, đôi lúc có pha chút hóm hỉnh rất giàu chất dân dã của miền Đaghextan xứ núi. Nó thể hiện thành công tâm hồn mộc mạc, đôn hậu, giàu nghĩa khí của người miền núi quê ông, cùng những giá trị thăm thẳm của lịch sử và chiều sâu văn hoá của miền Đaghextan xa xôi mà gần gũi với chúng ta. 

Thơ Raxun Gamzatov là sự giao thoa đẹp đẽ giữa hai nền văn hoá Nga và Đaghextan. 

Trước kia, thơ Raxun Gamzatov là tiếng ca lạc quan, là sự suy ngẫm và trải nghiệm sâu xa về tình yêu, cuộc đời, về dân tộc, thời đại, về Tổ quốc, lịch sử, về tình đoàn kết các dân tộc xây dựng cuộc sống mới trong Liên bang Xô Viết. 

Sau khi Liên bang Xô Viết sụp đổ năm 1991, một nhà thơ giàu ý thức công dân như Raxun Gamzatov, hẳn ông cảm thấy đau đớn vô cùng. Chính vì vậy thơ của ông sáng tác thời kỳ sau này nhuốm một nỗi buồn thế sự rất sâu xa. Mỗi vần thơ của ông chính là máu thịt của ông giữa cuộc đời này. 

Thơ Raxun Gamzatov đã được dịch sang nhiều ngôn ngữ trên thế giới. 

Đồng cảm với tâm hồn Raxun Gamzatov, tôi chọn dịch những vần thơ tứ tuyệt của ông từ tiếng Nga ra tiếng Việt và tiếng Tày – Rồi tập hợp thành tập “Cây tiêu huyền nghe mưa”. 

Nhân kỷ niệm tròn mười một năm ngày mất  (3/11/2003 – 3/11/2014) của nhà thơ Raxun Gamzatov, chúng tôi xin gửi tới bạn đọc yêu quý, phần ba của bản thảo tập thơ dịch “Cây tiêu huyền nghe mưa”.

Triệu Lam Châu viết lời giới thiệu và dịch thơ từ tiếng Nga ra tiếng Việt và tiếng Tày.

 

51. Я видел, как осень, ветрами продута, Гудела, цветы и растенья губя.
И дал себе слово я в эту минуту,
Не сравнивать больше с цветами тебя.

 

51. Tôi chứng kiến: Mùa thu gió ào ào

Tàn phá biết bao loài hoa cỏ

Và tôi tự nhủ mình khi đó

Không ví mình như những cánh hoa kia.

 

51. Hây tha hăn: Miều tan lồm fồ fồ

Tức wái kỷ lai thình bjoóc nhả

Hây táng gạ đang rà slì t’ỷ

Nắm vỉ rà t’ồng bại bjoóc va nơ.

 

52. У нас с тобой разными радости стали,
У нас с тобой разными стали печали…
Но все б эти радости – будь моя воля! –
Сменил без возврата на общую боль я!

 

52. Tôi với anh khác nhau niềm vui

Tôi với anh khác nhau nỗi buồn

Nhưng tất cả niềm vui, ý nguyện của tôi

Tôi muốn cải biến thành nỗi đau chung mãi mãi.

 52. Hây wạ chài táng căn ăn dung

Hây wạ chài táng căn ăn p’uồn bứa

T’ọ thuổn thảy ăn dung, slẩy nắt cúa rà

Hây ái dảo p’ần ăn chếp slương ruổm nỏ.

 

53. Я знаю наизусть всего Махмуда,
Но вот не понимаю одного:
Откуда о любви моей, откуда
Узнал он до рожденья моего?

 

53. Tôi thuộc làu làu bài thơ Makhơmút

Nhưng tôi cứ phân vân thật tình:

Thời ấy tôi chưa sinh

Sao ông biết tình yêu tôi như thế?

 

53. Hây chứ mảc tèo sli Makhơmút

T’ọ hây hăn d’úp d’ưởng chang slăm:

Slì mỉn hây dằng sleng

Lăng pú chắc ăn mằn ky hây p’ận nỏ?

 

54. Когда б свои ошибки стал я хоронить,
Всю землю в кладбище пришлось бы превратить.
Когда б для них надгробье я тесал,
На эти плиты не хватило б скал.                                       

 

54. Nếu tôi mai táng bao lỗi lầm của mình

Hẳn toàn trái đất sẽ thành nghĩa địa

Nếu tôi đẽo từng tấm bia mộ

Hẳn sẽ không đủ đá để làm đâu.

 

54. Wảng hây phăng lai ăn xá đang rà

Lao tủ thuổn mẻ đin p’ần t’ỷ fằn a nỏ

Wảng hây tức tấng tèo thin cáy

Lao tủ bấu đo thin hất nau.

 

55. Юность, юность – комедия, вспомнить смешно…
Зрелость – драма. Ее уж сыграл я давно.
Нынче старость. Играю трагедию я.
Опускается занавес бытия.

 

55. Thật nực cười: Tuổi xuân như vở kịch hài

Trưởng thành – chính kịch. Tôi diễn xong lâu rồi

Gìơ đây già, tôi đóng bi kịch

Rồi sẽ hạ tấm màn cuộc đời.

 

55. Chăn đây khua: P’ửa phông t’ồng tèo xướng loỏng khua

Cải mà – cốc xướng. Hây pặt chiềng hâng d’á

Slì nẩy ké pi, hây toỏng xướng p’uồn

D’ỏ đỏi pjói lồng phin mản t’ởi.               

 

56. У нас перед домом чинара росла,
Но падают листья, ведь осень пришла.
Я тоже, как дерево, гордо стоял,
Слова, как осенние листья, ронял.

 

56. Cây tiêu huyền đứng trước nhà tôi

Mùa thu về, lá rơi lả tả

Tôi tự hào được đứng như cây đó

Thả ngôn từ như lá thu rơi.

 

56. Co kha pất d’ặng nả rườn hây

Miều tan mà, bâư lấn lồng loác loác

Hây mẩng pỏn d’ặng tồng te  t’ỷ  t’oỏc

Pjói gằm slăm bặng bâư miều tan.

 

57. Висят кинжал с пандуром на стене.
Идут года, казаться стало мне:
Возьму пандур – кинжал из ножен рвется,
Кинжал – пандур вдруг стоном отзовется.

 

57. Dao găm và đàn panđur được treo trên tường

Tháng năm dài trôi, tôi cảm thấy:

Dao tự bật khỏi bao ngay, khi tôi cầm đàn gẩy

Đàn và dao luôn đồng vọng bên nhau.

 

57. Tao xíng wạ mảc châư panđur khoen pha

Pi bươn rì lây, hây hăn t’ởi:

Tao táng phứt oóc noỏc pao, slì hây căm châư tói

Châư xày tao lầng xày slim nim căn.

 

58. Грозятся нам законов кулаки,
Они грозны, сильны, хитры, ловки,
Я песнями своими простоват,
Но все кажется, что в чем-то виноват.

 

58. Nhiều quả đấm đe doạ chúng tôi

Chúng mạnh bạo, tinh ranh và khủng khiếp

Tôi hát những bài ca chất phác

Hình như tôi đã phạm chút sai lầm…

 

58. Lai căm t’ệnh há pá boong rầu

Mừn đi cải, lỉu lò xày mảo meẻc

Hây chjềng bại tèo sli ngày mjảc

T’ồng gạ rà mì ít xá đeo nò…

 

TLC