Duyên phận – Truyện vừa Trần Văn (Chương 5 và cuối)

0
50
Chương 5
 
Sau những cơn mưa ít, dông nhiều, không khí càng oi bức, cây phượng đơn lẻ nằm ở góc sân trường đã trơ cành, nay lấm chấm những mầm xanh. Một trận mưa lớn đầu mùa trong đêm qua làm thay đổi cảnh vật. Cây cối thật sự hồi sinh. Người người thức dậy với tinh thần sảng khoái. Ai cũng tò ra hăng hái với công việc hàng ngày. Xuân quăng mình trên chiếc xe đạp để đến trường. Mặt đường đầy cát nổi trước đây, nay phẳng lì. Vẫn giữ lực đạp xe như thường lệ nhưng vòng quay của bánh xe nhanh hơn và Xuân đến trường sớm hơn.
Hình ảnh cây phượng với những cánh hoa hé nụ đỏ rực đã đập vào mắt Xuân. Bỗng nhớ lại thời học sinh, màu hoa phượng thắm đã từng làm Xuân xao xuyến.
Bước vào văn phòng, lướt qua vài phiếu báo giảng của đồng nghiệp dạy các khối khác, những tiết ôn tập dày đặc cũng như ở khối của mình, Xuân lẩm bẩm: “thời gian trôi nhanh thật, năm học sắp hết rồi đây…”
Còn đang thơ thẩn với những suy nghĩ riêng mình, tiếng chân của đồng nghiệp bước vào nơi cửa khiến Xuân quay lại, nhận ra Lan, hiệu trưởng  nhà trường. Xuân cất tiếng chào.
-Em chào chị. Hôm nay chị đến trường sớm thế!
-Chào Xuân. Mình còn muộn hơn một người mà…Lan vui cười chào lại.
Sau khi quét sạch bụi trên bộ bàn ghế làm việc của mình và hai bộ bàn ghế học sinh ghép lại để cho giáo viên có chỗ nghỉ ngơi, chỉ vào bộ bàn ghế đối diện, Lan mời Xuân.
-Ngồi xuống đi. Hôm nay, mình có việc cần trao đổi với Xuân.
          Nói xong, Lan tự ngồi trên chiếc băng ghế còn lại. An tọa xong, Xuân không giấu vẻ ngạc nhiên.
          -Chuyện gì vậy? Chị làm em lo quá!
          Nhìn cử chỉ cùng lời nói chân chất của Xuân, Lan đi ngay vào vấn đề.
          -Xuân à! Trường mình bấy lâu nay chỉ toàn giáo viên nữ. Năm học này là năm đầu tiên có giáo viên nam. Về đây công tác, Xuân đã tạo một luồng sinh khí mới cho học sinh và ngay cả các cô giáo trong trường. Mình muốn lễ tổng kết năm học này phải khác hơn những năm trước.
          Thế là nội dung chương trình lễ tổng kết với một kịch bản được Lan phác họa và Xuân là người sẽ đảm trách nhiều công việc quan trọng. Đây là những việc đầu tiên từ ngày nhận nhiệm sở đến giờ được cấp trên dự kiến phân công. Không dám từ chối vì sợ bị mất lòng, cũng không dám nhận ngay vì sợ chẳng thành công. Xuân hoãn binh.
          -Thưa chị, em chưa có dịp thực hiện những nhiệm vụ này bao giờ. Nhưng theo lời chị nói, em sẽ cố gắng hêt sức. Có gì khó khăn, mong được chị giúp đỡ.
          -Chẳng những một mình mình, mà cả trường sẽ cùng hỗ trợ cho Xuân.
          Lan vui vẻ trả lời. Toàn bộ giáo viên ca sáng lần lượt đến trường đầy đủ. Giáo viên trực tuần đánh kẻng báo giờ học sắp bắt đầu. Lan và Xuân đứng dậy cùng một lúc. Lan đưa tay trước và hai người bắt tay nhau. Cô nhoẽn miệng cười.
          -Thôi! Chúng ta lên lớp.
          Buổi học sáng bắt đầu trong không khí dễ chịu nhất của năm học.
    
   *
*    *
         Khánh là người đầu tiên cũng là người duy nhất được Xuân chia sẻ về nhiệm vụ được phân công trong việc tổ chức lễ tổng kết năm học của trường. Khánh bật cười khi Xuân nói lên khó khăn về phần tập dượt cho học sinh các tiết mục văn nghệ giúp vui được lồng vào chương trình.
          -Mấy tháng nay học lóm anh được phần đàn theo nốt nhạc và đệm được vài điệu thông dụng cho các bài đồng ca. Sáng nay tranh thủ tiết học hát theo phiếu báo giảng, cho các em hát tự do những bài ca cách mạng…
          Ngưng để lấy hơi, Xuân tiếp.
          -Anh biết học trò em tranh nhau hát gì không?
          Không đợi Khánh trả lời, Xuân nói với vẻ vừa vui, vừa khâm phục.
          -Toàn những bài ca cổ không biết nhan đề, nhưng nội dung ca ngợi tinh thần chiến đấu của dân và quân ta trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Em hỏi tác giả là ai và ai đã tập mà các em hát hay quá vậy? Anh tưởng tượng học trò em trả lời như thế nào không: “Không có ai tập, tụi em chỉ đi coi gánh hát của ông Hai Thọ riết rồi thuộc và hát theo được”. Anh ơi, chắc những bài hát này do ông Hai Thọ sáng tác, dàn dựng rồi ông tập tuồng cho con cháu ông ấy biểu diễn.
          Xuân dứt lời, Khánh vỗ đùi cái đét và nói
          -Về đây sống, anh cũng được nghe bà con nói nhiều về ông Hai Thọ, người nghệ sĩ nông dân rặc này. Ổng đam mê văn nghệ đến nỗi phải sống cuộc đời nghèo khổ. Gánh hát của ổng phục vụ bà con là chính. Người xem không tiền, mua vé vào cổng bằng gạo hay hạt điều cũng được.
          -Nễ phục ông Hai Thọ thật, nhưng cái chính là ai có khả năng tập dượt các em được và ai đàn cho các em hát? Đây là nỗi lo lớn nhất của em.
          Ngẫm nghĩ một chút, Khánh thật lòng.
          -Lúc trong quân trường, cả đơn vị chỉ có một cây Tây Ban Cầm thôi, nhưng cũng có người chuyên ca cổ nhạc và cũng có người biết đàn cổ nhạc bằng cây guitar này. Tuy nhiên nhấn nhá thế nào cũng không hay bằng cây guitar phím lõm.
          Xuân nôn nóng hỏi.      
          -Rồi anh có học và đàn cổ nhạc được không?
          -Được chứ. Chỉ sợ không hay thôi.
          -Vậy anh giúp em nhé. Chiều hay tối rảnh, em kêu học trò đến anh đàn cho các em tập hát. Từ nay đến ngày tổng kết còn lâu mà. Khánh gật đầu đúng lúc mẹ lên tiếng.
          -Cơm xong rồi, hai đứa còn chuyện trò gì nữa. Vào ăn với mẹ nè.
          Không khí bữa cơm vui hơn với những câu chuyện văn nghệ, văn gừng. Xuân nghe nhẹ nhõm với công việc được phân công vì được người anh chung nhà giúp sức.
  *
*  *
          Năm học đầu tiên Xuân tham gia giảng dạy kết thúc. Dầu chỉ công tác  một học kỳ, nhưng Xuân bội thu kết quả. Lớp học Xuân nhận chủ nhiệm trước đây là lớp treo (không có giáo viên chính thức chủ nhiệm), nhưng xếp loại cuối năm không có học sinh yếu kém. Nhờ được phân công đi vận động gây quỹ phát thưởng cho học sinh nghèo hiếu học nên Xuân có mối quan hệ tốt với chính quyền và nhân dân địa phương. Buổi tổng kết năm học thành công hơn sự mong muốn của cả hội đồng sư phạm nên Xuân trở thành đứa con cưng của nhà trường. Mấy tháng nhờ ở chung nhà với Khánh, Xuân biết được chút ít về âm nhạc và có thể đệm guitar cho học sinh hát. Đặc biệt, tận dụng thời gian rảnh rổi, Xuân đã khai hoang gần một công đất rừng.
          Kỳ nghỉ hè đầu tiên của Xuân thật tuyệt vời. Niềm vui của những ngày gia đình đoàn tụ được nhân lên với nghị lực kiên trì tập luyện của Sương. Nhìn chị mình di chuyển thoăn thoắt trên chiếc xe lăn để giúp mẹ làm một số việc lặt vặt trong nhà, Xuân nghĩ đến một ngày không xa, Sương có thể đi lại được trên đôi chân từng bị liệt.
          Thu cũng đã hoàn tất chương trình học năm thứ nhất. Về nhà gặp nhau, gương mặt hớn hở của Thu ngầm báo sự thăng hoa của tình yêu. Tranh thủ lúc chỉ còn hai anh em ở nhà, Xuân dò hỏi.
          -Chuyện của em và Tân tới đâu rồi?
          -Anh Tân tốt nghiệp, còn em hết năm thứ nhất. Thu đánh trống lảng.
          -Chuyện này không cần hỏi anh cũng biết. Anh muốn biết chuyện kia cà.
          -Chuyện kia là chuyện gì? Thu giả bộ hỏi lại.
          -Anh không giởn à nhen. Chuyện tình cảm hai đứa đến đâu rồi? Xuân nghiêm mặt.
          Sự quan tâm của Xuân làm Thu cảm động. Thu đã vẽ lại cho anh mình bức tranh ngọt ngào của tình yêu đôi lứa lúc chia tay. Tân về quê giúp má và chị việc ruộng vườn, chờ ngày nhận nhiệm sở. Hai đứa hẹn chờ nhau đến ngày Thu ra trường. Khi Thu kể lại chuyến về thăm quê của Tân và chuyện hai chiếc nhẫn mà má Tân đã chuẩn bị. Xuân tán thành.
          -Em xử sự như vậy là đúng.
          Thu vui với sự đồng tình của anh và hỏi lại.
          -Còn chuyện tình cảm của anh thì sao?
          -Anh đang yêu con bò cái ba mua về từ tiền bán lúa. Đầu năm học tới anh sẽ dắt con bò này theo. Anh đã khẩn được gần một công đất rừng, đủ sức trồng cỏ để nuôi con bò này. Anh sẽ khai khẩn tiếp để làm một trại chăn nuôi và khi nào anh làm chủ được một đàn bò vài chục con anh mới cưới vợ.
          Nghe Xuân nói nửa đùa nửa thật. Thu buộc miệng.
          -Cái anh này. Thầy giáo đẹp trai mà yêu bò cái.
          Hai anh em cười vui với sự tính toán của Xuân. Thu nói thêm.
          -Như vậy thì ba mẹ bớt cực. Nhưng anh phải lập gia đình trước em à nhen.
          Xuân chỉ biết cười trừ trước đề nghị của em gái mình. 
          Được tiếng là thầy giáo về nghỉ hè, chứ Xuân có được nghỉ ngày nào đâu. Hừng sáng hôm sau, lót dạ xong, Xuân phải vác cuốc ra ruộng đắp bờ, mướn người cày lật và làm sạch cỏ một vuông ruộng nhỏ, chuẩn bị cho việc gieo mạ cấy vụ mùa. Nghe chừng ấy công việc, nhưng một mình Xuân phải làm cả tuần lể.  Vừa nghỉ được mấy ngày lại nhận thông báo từ phòng giáo dục, tất cả giáo viên phải tham gia làm kênh thủy lợi. Những giáo viên nữ có con dưới mười hai tháng tuổi được miễn nhưng phải trực trường. Đây là loại hình lao động công ích, lãnh đạo trường phải lập đúng danh sách giáo viên phải tham gia và giáo viên được miễn. Phòng giáo dục nhận khoán khối lượng đào đắp theo đầu người được huy động. Địa điểm là một vùng nông thôn của huyện bạn. Ăn uống tự túc, chính quyền sở tại sắp xếp nơi ở là nhà dân.
          Đây là công việc chẳng khó khăn gì đối với Xuân. Xuân đã từng tham gia công tác thủy lợi khi chưa đi dạy học. Chỉ có điều nhận khối lượng đào đắp theo đầu người thì Xuân phải vất vả vì Xuân là nam giáo viên duy nhất của trường. Thế là bao nhiêu kinh nghiệm nơi công trường thủy lợi, Xuân đem ra áp dụng. Xuân gom cuốc, xẻng, đầm của giáo viên lại làm mép, tra cán chắc chắn cho dễ thao tác. Xuân tận dụng bao diêm làm trạt vừa sức cho chị em khiêng. Để tạo không khí vui tươi cho quên đi mệt nhọc và đỡ nhớ nhà, Xuân bày ra các trò chơi và đờn ca xướng hát. Nhờ sự năng động của Xuân mà nhà trường sớm hoàn thành nhiệm vụ. Cô Lan là người sung sướng nhất trong đợt lao động công ích này.
          Những ngày tháng hè tiếp theo là khoảng thời gian học tập chính trị và nghiệp vụ chuyên môn. Tự ý thức mình là giáo viên không được đào tạo chính qui nên Xuân rất tích cực trong học tập.
    *
*      *
          Thoáng chốc mùa tựu trường cũng đến. Trong phiên họp đầu tiên của hội đồng sư phạm, Xuân được phân công chuyên môn ở khối lớp cũ và kiêm nhiệm trưởng ban lao động, một chức vụ khá vất vả nhưng không được miễm giảm giờ hay hưởng phụ cấp. Không thể từ chối do thành tích công tác trong thời gian qua, và Xuân lại là giáo viên nam độc thân duy nhất của trường. Chức vụ này khiến Xuân trở thành cánh tay đắc lực của Lan và dần dần thân thiết với Lan hơn.
          Lan là giáo viên của chế độ cũ được lưu dụng sau khi nước nhà thống nhất. Lan đã qua một mối tình rất đẹp với anh chàng sĩ quan quân đội Việt Nam Cộng Hòa. Tưởng họ sẽ nên duyên chồng vợ nhưng chàng biệt tăm trong những ngày cuộc chiến sắp kết thúc. Đang dạy tại một trường ở trung tâm huyện, Lan xung phong vào công tác vùng sâu xa thiếu thốn này. Nhiều đồng nghiệp lên tiếng thắc mắc, Lan chỉ mĩm cười không nói.
          Với nhiệm vụ trưởng ban lao động, Xuân bắt tay ngay vào việc lên kế hoạch phân công cho giáo viên và học sinh vệ sinh trường lớp. Chỉ hơn một tuần lễ, bộ mặt nhà trường được thay đổi. Một hàng rào cây xanh được trồng  bao bọc xung quanh trường. Khuôn viên trường được biệt lập, bàn ghế học sinh được đóng sửa, đủ chỗ cho các em ngồi, nhà trưởng đủ điều kiện để khai giảng.
Một năm học mới được bắt đầu vời nụ cười rạng rỡ trên môi Lan, con chim đầu đàn của tập thể sư phạm.
  *
*   *
Tân rất chu đáo trong việc chuẩn bị cho Thu theo học năm thứ hai. Trong buổi chia tay, Tân đưa Thu đến gặp chủ nhà Tân ở trọ suốt ba năm qua. Được sự giới thiệu của Tân, anh chị chủ nhà đồng ý ngay. Thu nhận bàn giao từ Tân một gác xép với đầy đủ sách báo của Tân để lại. Nơi đây cũng là góc học tập của Nhi và Dũng, hai đứa con của chủ nhà và Thu sẽ phải thay Tân dạy kèm cho hai đứa. Anh chị chủ nhà và Nhi đang học cấp hai rất vui vẻ chờ đợi ngày Thu đến trọ học. Riêng Dũng, đang học cấp một có vẻ buồn vì phải xa Tân.
Ngày Thu chạy xe đạp chỡ đồ dung cá nhân đến theo hẹn, cả nhà ra chào đón chào như một vị khách quý. Ngỡ ngàng thêm khi Thu bước lên căn gác xép, cảnh quan bề bộn ngày nào không còn nữa. Hình như có bàn tay phụ nữ dọn dẹp và trang trí lại nên khung cảnh rất nên thơ. Hướng về chiếc giường đôi, chị chủ nhà bảo.
          -Học bài xong, con gái chị sẽ ngủ lại với em, con trai chị xuống ngủ ở phòng khách.
          Như vậy là Thu được xem như người nhà rồi. Nơi xứ lạ quê người được như thế này thì còn gì bằng. Thu cảm ơn rối rít. Anh chủ nhà tiếp lời.
          -Anh chị xem em cũng như Tân thôi. À! Mà nè. Tân có nói với em phải làm gì cho anh chị không?
          Không đợi Thu trả lời, anh cho biết thêm.
          -Anh chị bận bịu công việc làm ăn nên không có thì giờ chăm sóc, dạy dỗ cho hai đứa nhỏ. Em lo hộ anh chị phần việc này nhé. Còn các khoản tiền nong khác, em đừng bận tâm, xem như mình giúp nhau mà thôi.
          Không biết nói gì hơn, Thu chỉ yên lặng. Chị chủ nhà thúc giục.
          -Em cất đồ đạc đi, anh chị phải đi làm. Ở nhà cô cháu tâm sự với nhau nhé.
          Thu bước vào năm học mới với sự thuận lợi tuyệt vời, trong đó có bàn tay giúp sức của Tân.
  *
*   *
          Thường thì sau ca dạy sáng, về nhà trọ cơm nước xong, quơ bất kỳ một loại sách báo nào đưa lên mắt, chỉ cấn đọc lướt qua vài dòng, Lan dễ dàng chìm vào giấc ngủ trưa chớp nhoáng, nhưng đủ sức vào trường làm việc ca chiều. Hôm nay, đọc mõi cả mắt mà giấc ngủ không chịu đến. Năm học mới, phòng giáo dục điều động đủ giáo viên, không còn lớp treo, lại được Xuân đảm trách về mảng lao động, đâu phải bận tâm về cơ sở vật chất, công việc quản lý điều hành nhà trường nhẹ hơn gấp bội so với những năm trước, Lan không hiểu tại sao mình không ngủ được.
          Nằm trên chiếc võng đưa kẽo kẹt một hồi, nhớ lại những ngày tình yêu nở hoa, những ngày người yêu về phép, những lần hẹn hò, những vun quén cho hạnh phúc gia đình mai sau, giờ chỉ còn tay trắng. Nhà trọ đang vắng người, nỗi cô đơn tột cùng len vào mọi ngõ ngách của trái tim khiến Lan không nén nỗi tiếng nấc. Nước mắt lăn dài trên má đưa Lan vào cơn ác mộng giữa trưa. Với hình hài đầy thương tích, bộ quân phục rách nát, Bảo, người yêu của Lan lê từng bước đến cửa phòng lớp Lan đang dạy làm học trò nhốn nháo. Tiếng thét đồng thanh của cả lớp đã lôi Lan ra khỏi giấc mơ. Toàn thân Lan lạnh toát và mồ hôi ra như tắm. Nhìn đồng hồ, Lan ngồi bật dậy và vệ sinh qua loa. Lan vào trường đúng giờ chơi của ca học chiều.
          Những câu chuyện đùa vui của đồng nghiệp trong thời gian giải lao vẫn không làm Lan vơi được nỗi buồn sau giấc mơ vừa qua. Tiễn giáo viên về lớp sau hồi kẻng báo hiệu giờ chơi kết thúc, Lan ngồi vào bàn làm việc với quyển sổ trực. Những ghi nhận của giáo viên trực về số học sinh vắng mặt, tình hình vệ sinh trường lớp, những đề nghị của giáo viên trực đối với hiệu trưởng trước đây là mối quan tâm hàng ngày, bây giờ đối với Lan là những con số và con chữ vô hồn. Qua cánh cửa số, Lan hướng mắt nhìn về cánh rừng xa xa ở phía sau trường, những cụm cây lần lượt ngã dài theo một luống. Không cần hỏi ai, cũng không cần suy nghĩ, Lan biết ngay người cầm rựa đi sau luống cây vừa ngã chính là Xuân, giào viên nam duy nhất của trường.
          Nhìn về khoảng sân trường trống vắng, những vạt nắng hoàng hôn chạy dài khiến lòng Lan se thắt. Lan trôi theo những kỷ niệm của những ngày đã qua.
Khi Bảo mất tích và chiến tranh kết thúc, Lan vừa bước qua tuổi xuân thì, không còn mộng mơ. Là người quen sống ở thành phố nhưng Lan chấp nhận về một ngôi trường vùng sâu xa để tìm quên quá khứ. Bao nhiêu quần áo đẹp, nữ trang, nước hoa, son phấn được mua sắm từ tiền lương thật sự của giáo viên thời ấy, Lan cho vào trong tủ, trong rương khóa chặt như khóa chặt lòng mình. Chiếc xe Honda Dame đặt hàng từ Nhật, đã nhận vào đầu năm 1975, còn mới cáu cạnh, cũng được Lan trùm mền, để không phải đi đâu xa. Lan không hề có cảm giác nào về giới tính khi gặp người khác phái trong suốt một thời gian dài. Thế nhưng kể từ ngày Xuân về công tác chung, chàng thanh niên nói năng mềm mỏng, thân thể cường tráng, nhiệt tình trong mọi công tác, đã đôi lần làm trái tim Lan lỗi nhịp.
Tiếng kẻng báo hiệu hết giờ học ca chiều. Toàn thể học sinh reo vui như đàn ong vỡ tổ. Lan bước ra cửa văn phòng nhìn các em lần lượt ra về. Những đồng nghệp cũng từ từ lên xe. Còn lại một mình, Lan khóa cửa văn phòng, tay dắt xe đạp về phía cổng trường. Ngồi yên trên xe một lúc, đạp được vài vòng quay, Lan bỗng dừng xe lại và dẫn bộ ngược về phía cánh rừng Xuân đang phát hoang.
Đang róc nhánh những cành cây ngã nằm dưới đất, Xuân dừng tay khi thoáng thấy Lan đi về phía mình. Xuân lên tiếng.
-Chào chị. Chị tìm em có việc gì không ạ?
-Không Xuân à. Thấy Xuân còn chặt cây mình ra chơi thôi. Trời chiều rồi. Xuân chưa nghỉ sao?
-Chưa chị à. Trời mát như thế này làm ít mệt hơn.
Lột chiếc mũ tai bèo, lau vội những giọt mồ hôi trên trán, Xuân vói tay lấy chai nước sôi để nguội rót vào chiếc ca nhựa mời Lan.
-Em mời chị dùng nước.
-Cám ơn Xuân. Mình mới vừa uống ở văn phòng.
Lan vẫn đứng tại chỗ chẳng nói gì thêm. Sẵn ca nước trên tay, Xuân ực mấy hớp sạch cạn, úp chiếc ca trên chai nước và đặt vào vị trí cũ. Nhìn mấy thân cây to và suông đã róc nhánh được sắp xếp ngay ngắn, Lan thắc mắc.
-Xuân định mang mấy cây này về nhà á?
Xuân trần tình.
-Thưa chị không ạ. Ba mẹ em có nuôi một con bò cái. Thương ba mẹ già mà cực khổ quá, em định dắt bò vào đây nuôi. Em chọn những cây này để làm chuồng đấy chị à.
Xuân quá thật lòng, khiến Lan trêu chọc.
-Thầy giáo độc thân mà lo xa quá. Hay là Xuân đã để ý cô nào để lập gia đình ở đây rồi. Xuân nói đi, có khó khăn gì mình giúp cho.
Trầm ngâm một lúc khá lâu, Xuân bẽn lẽn.
-Em chưa dám để ý ai hết chị ơi! Ba mẹ em già yếu lại phải nuôi đứa em gái út học đại học ở thành phố. Em thì học hành dang dỡ…
Xuân bỏ lững câu trả lời, mặt ửng hồng lên. Không biết phải do phản chiếu của ánh mặt trời chiều hay vì lý do nào khác. Lan mĩm cười với một ý tưởng mới lóe lên trong đầu.
  *
*   *
Đêm mới đến nhà trọ do Tân giới thiệu và bảo lãnh, Thu khó vỗ về giấc ngủ. Kiểm tra việc học bài, làm bài của Nhi và Dũng xong, Thu cùng Nhi chuẩn bị lên giường. Như một chủ nhà hiếu khách, Nhi trải chiếu, giăng mùng tự nằm thu mình phía bên vách, chừa một khoảng trống tương đối rộng cho Thu.
-Cô bà con với chú Tân phải không?
Câu hỏi đầu tiên ngoài việc học của Nhi làm Thu bối rối. Trả lời sao cho phù hợp với mối quan hệ này mà không ảnh hưởng đến sự tò mò của Nhi? Thu chọn giải pháp nói lên một nửa thôi, nửa còn lại để thời gian trả lời.
-Cô học cùng khoa Sử với chú Tân, nhưng sau ba khóa. Cô quen chú Tân trong dịp khoa Sử tổ chức hội thảo và sau đó kết nghĩa anh em. Năm học thứ hai, cô không còn chuẩn để ở ký túc xá, mà chú Tân đã tốt nghiệp ra trường nên chú giới thiệu cô với ba mẹ Nhi cho cô trọ học.
Hỏi thêm ba điều bốn chuyện không đâu vào đâu, Nhi chìm vào giấc ngủ ngon lành. Nhìn nét mặt ngây thơ hồn nhiên, thánh thiện của Nhi, Thu ước gì thời gian trờ ngược.
Nằm thao thức một mình ở một nơi lạ lẫm. Muốn ngồi dậy mở đèn đọc sách báo sợ làm ảnh hưởng đến giấc ngủ của Nhi và cả nhà. Nhớ lại những đêm nghỉ hè ở quê, bên ba mẹ, anh chị và các cháu sao mà vui thế. Không bao giờ Thu quên được đêm đầu tiên Sương nhích từng bước chân theo chiếc xe lăn tự đẩy. Nghị lực phi thường của Sương đã mang lại kết quả mà mọi người mong muốn. Bé Hai và Bé Ba vỗ tay hoan hô liên tục. Cảnh  nhà mình  đông vui như thế, bỗng Thu liên tưởng đến cảnh gia đình Tân đơn chiếc trong những ngày người đàn ông duy nhất vắng mặt vì đi học xa. Bao nhiêu câu tự hỏi dồn dập đến với Thu về nhiệm sở, về công việc hàng ngày, về sức khỏe….của Tân.
Chẳng hề được câu trả lời nào. Thu trằn trọc một lúc rồi chợp mắt và giấc ngủ cũng tìm về.
  *
*   *
Sau lần gặp gỡ Xuân nơi cánh rừng, cuối tuần Lan về nhà của mình. Lôi những bộ quần áo thời trước ra ướm thử. Nhớ lại những ngày Lan mặc áo dài đi dạy, thầy cô cả trường ai cũng khen đẹp. Đi ra đưởng, những bộ bà ba cách điệu đã làm nổi bật những đường nét cơ thể của Lan hơn. Trong giai đoạn đất nước còn khó khăn này, cô giáo không ai mặc áo dài, Lan không còn chọn lựa nào khác ngoài việc khoác bộ bà ba đi dạy.
Hôm thay đổi cách ăn mặc đầu tiên, Lan đến trường thật sớm. Đồng nghiệp nữ ca sáng lần lượt đến, ai cũng buộc lời khen. Lan cố ý đợi chờ ý kiến của Xuân. Thế nhưng khi Xuân đến, Lan cũng chỉ được nghe hai tiếng: “chào chị” thường ngày cùng gương mặt chẳng có gì thay đổi.
Giờ chơi, mọi người đều về văn phòng uống nước tán gẫu. Khi vừa đến cửa, thoáng nghe những lời bàn bạc về cách ăn mặc, Xuân định quay ra nhưng một người lên tiếng.
-Kìa Xuân. Vào đây chứ. Ai cũng khen chị Lan mặc đồ bà ba đẹp quá, còn Xuân thế nào?
Không thể rút lui và cũng không thể không trả lời được, Xuân đành bước đến ngồi vào bàn và từ tốn.
-Từ khi nghỉ học, về nhà làm ruộng rồi được đi dạy như thế này, em chưa bao giờ nghĩ tới thời trang. Theo em. Chị Lan đẹp sẵn rồi nên mặc gì cũng đẹp.
Nhiều tiếng vỗ tay tán thành nhận định của Xuân. Lan đỏ mặt và nghe lòng lâng lâng sung sướng.
-Ai cũng khen đẹp. Vậy thì chị Lan phải khao bọn em nha.
Sau sự ồn ào náo nhiệt, Lan phân trần.
-Có gì mà phải khao. Lâu quá tụi mình không có dịp ngồi chung nhau. Hôm khai giảng, bận rộn quá nên chẳng tâm tình gì được. Chiều nay mình mời cả trường về nhà trọ mình, có gì dùng nấy nha!
-Hoan hô chị Lan. Hoan hô! Hoan hô! Nhiều người đồng thanh.
Không khí vui vẻ dịu dần và rộn lên bởi hồi kẻng báo giờ chơi kết thúc. Mọi người lần lượt đứng lên về lớp của mình. Gần tới cửa văn phòng, có người nhắc.
-Nhớ mang theo cây đàn nhen Xuân. Hôm tham gia công tác thủy lợi hát hò vui quá.
Xuân gật đầu thay cho việc trả lời. Tiếng hát của học sinh mở đầu cho tiết học mới vang lên, nhỏ dần rồi ngưng hẳn. Nghe đâu đây âm điệu ngọt ngào của tiếng giáo viên giảng bài.
            *
          *  *
          Xuân là người đến nhà ở trọ của Lan sau cùng. Chiều nào, Xuân cũng tranh thủ mở rộng diện tích đất khai hoang vả lựa chọn cây có thể sử dụng làm cột, kèo được. Chiều nay, gặp cụm rừng với nhiều cây ngay và to, Xuân mãi mê đốn chặt quên cả giờ giấc Khi tiếng kẻng báo hiệu giờ học đã kết thúc vang lên, Xuân vẫn còn ráng chặt thêm mấy cây nữa.
Khi Xuân đến chiếc bàn ăn đã được dọn ra. Ba món canh, xào, mặn, đơn sơ được bày biện cùng với lọ hoa bằng lăng tím để giữa bàn. Xuân vừa móc cây đàn vào chiếc đinh đóng sẳn trên vách, Lan từ nhà sau xuất hiện với bộ đồ tay nhí mặc ở nhà. Mọi người tự động ngồi vào những chiếc ghế xung quanh bàn ăn. Lan đứng dậy trịnh trọng.
-Kể từ khi trường được thành lập đến nay, năm học này là năm học đầu tiên trường mình không còn lớp treo. Mặc dù chưa đủ giáo viên theo biên chế, mình vẫn phải dạy một lớp như các bạn, nhưng năm nay mình ít vất vả nhất. Bửa cơm thân mật này đánh dấu một bước ngoặc chuyển biến theo hướng tốt của nhà trường, mong các đồng nghiệp chung sức cùng nhau làm tốt nhiệm vụ dạy và học.
Tiếng vỗ tay vang lên thể hiện sự đồng tình của tập thể. Lan nâng lọ hoa lên ngang ngực và dời sang cái bàn viết bên cạnh. Màu tím của hoa hòa quyện với bộ quần áo tím trên người đã làm Lan thêm trang nhã. Xuân cảm nhận thủ trưởng của mình trẻ ra, như chỉ cùng trang lứa với những nữ giáo viên xung quanh.
Ai cũng phải công nhận ngoài việc giảng dạy hay, quản lý điều hành tốt, Lan làm bếp thật tuyệt. Với điều kiện thiếu thốn mọi bề, nhưng qua bàn tay chế biến và nấu nướng của Lan, bửa ăn thật ấm cúng với không khí gia đình và ngon miệng.
Sau khi dọn dẹp rửa ráy chén bát xong, mọi người quây quần quanh chiếc bàn ăn với lọ hoa bằng lăng được trả về vị trí ban đầu. Một bình trà gừng với lá dứa thơm được mang ra. Lan nói như nhắc lại.
-Hôm trước tham gia công tác thủy lợi, nhờ Xuân có mang theo cây đàn mà trường mình hát hò vui vẻ, quên bao mệt nhọc. Chương trình văn nghệ hôm nay phải vui và hay hơn các bạn nhé. Ai cũng phải đóng góp, không hát thì hò, hay kể chuyện gì cũng được. Khi nào nồi chè đậu xanh chín, chúng mình ăn rồi chia tay. Mọi người đồng ý không?
Những tiếng hô to: “đồng ý! Đồng ý!” vang lên. Xuân từ từ tiến tới phía cây đàn và mang về ghế ngồi so dây. Với tư cách chủ nhà, Lan xung phong hát trước và qui định người hát xong rồi được quyền mời người tiếp theo. Lan nhấn mạnh.
-Không ai được từ chối đấy nhé. Không thực hiện nhiệm vụ thì phải chịu phạt với hình thức là do tập thể quyết định nha.
Không khí chộn rộn lên rồi cũng từ từ lắng dịu và yên lặng, nhường chỗ cho tiếng hát trong trẻo của Lan với ca từ hồn nhiên.
“Trường em hoa lá tươi, trường em chim hát ca, trong nắng mai huy hoàng…..
……Ngày mai sẽ lớn khôn, ngày sau sẽ tiến xa…. Nhưng chẳng quên trường xưa”
Tại công trường thủy lợi, hầu hết những bài hát được sử dụng đều là những bản đồng ca nên chưa phát hiện sắc nét chất giọng của từng cá nhân. Hôm nay Lan hát hay quá làm Xuân mãi mê chạy theo giai điệu đến nỗi Lan ngân dài “trường xưa…” mà Xuân tưởng chừng như chưa hết bài. Tiếng vỗ tay vang lên mới kéo Xuân về thực tại. Xuân hỏi.
-Chị Lan hát hay quá mà dấu nghề nhé! Bài hát này lạ và ý nghĩa thật. Ai là tác giả vậy chị?
-Đây là bài: “Trường Em” của tác giả Đoàn Thể Hồng, thầy dạy môn âm nhạc cho mình ở trường Sư Phạm Long An đấy.
Xong nhiệm vụ, thực hiện quyền của mình,
 Lan mời người tiếp theo. Cứ như thế, ai cũng có dịp thể hiện năng khiếu cá nhân của mình. Chương trình sinh hoạt kết thúc khi nồi chè bốc mùi thơm chín.
Chén chè chia tay làm mọi người thêm lưu luyến. Tiễn đồng nghiệp ra đến cổng, Lan vẫy tay chào tạm biệt. Mấy tháng dạy chung trường, lần đầu tiên Xuân mới tận mắt ngắm đôi tay thon thả với những ngón búp măng của Lan.
  *
*   *
Là thương binh lại thêm nhân thân là con liệt sĩ, Tân được phân công về giảng dạy tại trường học gần nhà, rất tiện cho việc chăm sóc mẹ già và vườn tược. Thỉnh thoảng, lên thành phố thăm người yêu, lần nào Tân cũng thêm một phần quà cho Nhi và Dũng. Những cuộc gặp gỡ, sau đó là dạo chơi của bốn người đã tô thắm tình yêu của Tân với Thu đồng thời thắt chặt mối quan hệ của Thu với ba mẹ của hai đứa học trò mà Thu kèm cặp.
Năm học thứ hai của Thu hết sức thuận lợi. Chủ nhà trọ chính thức xem Thu như là một thành viên trong gia đình. Khi Thu đặt vấn đề phụ tiền ăn, ở, điện nước, ba mẹ Nhi và Dũng không nhận. Đem việc này bàn với Tân, Tân bảo Thu cứ an tâm học hành và quan tâm chăm sóc cho việc học tập của Nhi và Dũng là được rồi. Nghe theo Tân, Thu làm tốt nhiệm vụ của mình. Hai đứa trẻ dần dần cũng thân thiết và quí mến Thu cũng như từng có nhiều cảm tình với Tân lúc trước. Chế độ lương thực và nhu yếu phẩm hàng tháng Thu mang về góp vào việc ăn uống với chủ nhà.
Trong một lần gia đình đoàn tụ, ông bà Tâm đã thể hiện nỗi vui mừng với sự hồi phục nhanh chóng của Sương, sự thuận lợi trong việc học tập của Thu và kết quả lao động vừa trí óc vừa chân tay của Xuân.
Khi Xuân khoe với gia đình về diện tích rừng đã khai hoang và số cây rừng đã chặt đủ làm một cái chuồng bò, ông Tâm ngạc nhiên.
          -Nhà mình đã có chuồng bò rồi, con kiếm cây nữa làm gì?
          Từng được Xuân tâm sự, Thu kể lại cho ba mẹ về ước mơ của Xuân, bà Tâm phản đối.
          -Nhà mình nghèo chứ chưa phải đói khổ. Vài năm nữa Thu ra trường có lương bổng, con tập trung vào việc dạy học cho thật tốt. Khi ba mẹ già yếu con phải xin thuyên chuyển về đây phụng dưỡng chứ. Bấy nhiêu ruộng và đất đồng ở nhà, lại thêm tiền lương nữa, con thừa sức nuôi vợ con và ba mẹ rồi. Phải giữ gìn sức khỏe và thể diện của nhà giáo con ạ.
          Biết mẹ mình được sinh ra và lớn lên trong thời kỳ nhà giáo được coi trọng. Đồng lương đủ sống, nên thầy cô giáo chỉ chuyên tâm vào việc dạy học, chứ có ai phải cày sâu cuốc bẫm và mưu sinh bằng mọi việc như bây giờ đâu. Xuân yên lặng không giải bày gì thêm. Thấy thế, Toàn xen vào.
          -Xuân còn trẻ mà có ước mơ và ý chí như vậy là tốt lắm, thưa ba mẹ, chỉ có điều đừng phí sức em nhé, làm vừa sức mình thôi.
          Không ai nói gì thêm. Như chợt nhớ ra về nghĩa vụ của mình đối với gia đình bên vợ, Toàn cất lời.
          -Khi con và Sương nên vợ nên chồng, ba mẹ đã cho tụi con một phần đất để cất nhà, trong khi các chị lớn không có phần như vậy. Hồi Sương chưa ngã bệnh, chúng con có bàn tính phải tiết kiệm để có một khoản tiền gửi cho ba mẹ dưỡng già. Nay bệnh tình của Sương tạm ổn, chỉ cần ăn uống đảm bảo chất lượng và luyện tập đúng cách, không phải thuốc thang, tụi con còn dư một số. Nghe nói trạm máy kéo huyện nhà có nhận hợp đồng cày phá lâm, ba mẹ cho con gửi Xuân tiền để ký hợp đồng khai khẩn cho đỡ vất vả.
           Ông Tâm tự nãy giờ không nói gì. Nghe các con và rể bàn như vậy. ông hết sức vui vẻ.
          -Ba mẹ già nhìn thấy các con thương yêu và biết lo cho nhau như vậy là quí lắm rồi. Thôi mọi việc để đó, từ từ tính. Hôm nay gia đình mình phải liên hoan mừng các thành tích này mới được.
Lời nói của ông Tâm đều được mọi người tán thành.
          Đêm về. Bà Tâm và Thu bận bịu vui đùa với gia đình nhỏ của Sương. Ông Tâm cùng Toàn và Xuân sang bên ngôi nhà thừa tự uống trà. Cánh đàn ông trong gia đình tỏ ra tâm đắc với mơ ước của Xuân. Ông Tâm gật gù.
          -Gia đình mình bao đời nay chỉ quanh quẩn với mấy cao đất ruộng và đất đồng. Hồi ba còn khỏe vì chiến tranh nên không vào rừng khai khẩn được. Nay chiến tranh chấm dứt rồi thì ba lại già. Ba tán thành việc Xuân khẩn hoang lập điền, nhưng dắt bò vào trong ấy để nuôi thì chưa cần thiết đâu. Chỉ một con bò cái, ngày ăn một bao cỏ thì ba lo được, xem như ba tập thể dục cho khỏe người thôi.
          Nói một hơi dài, ông Tâm có vẻ mệt. Tranh thủ ba vợ nghỉ lấy hơi Toàn xen vào.
          -Gia đình bên anh đất cát cũng không được bao nhiêu, may mà ba mẹ bên đây cho đất cất nhà, nếu không thì….
          Lần thứ hai Toàn nhắc lại ý này làm ông Tâm cắt ngang.
          -Theo ba thì con trai cũng như con gái. Mấy chị của con chưa có nhu cầu sử dụng đất của ba mẹ. Nếu có, ba vẫn cho ngay. Việc bây giờ của những người đàn ông chúng ta là bàn kế hoạch khẩn hoang đây.
          Với sự điều hành, phân tích của ông Tâm, cả ba thống nhất Xuân liên hệ với cơ quan thẩm quyền, đăng ký cho Toàn khai khẩn. Cây cối không làm chuồng bò sẽ được sử dụng cất lán trại để cả nhà có nơi trú ngụ. Trước khi đi ngủ ông Tâm còn nhắc Xuân.
          -Ngày mai vào trong ấy, con nhớ lột vỏ cây cho mau khô và săn chắc. Chủ nhật tới, Toàn chỡ ba vào phụ với con.
          Cả ba chia tay đi ngủ với một niềm vui sẽ cùng nhau thực hiện ước mơ của Xuân.
          *
         * *
          Sau bữa cơm thân mật tại nhà trọ của Lan, đội ngũ giáo viên gắn bó nhau hơn. Ngoài việc kính trọng Lan là lãnh đạo đơn vị, ai cũng xem Lan như là người chị cả trong gia đình. Gần hết giờ ra chơi buổi sáng thứ hai đầu tuần, Lan thông báo cho một giáo viên mới về trường từ đầu năm nộp giáo án đề chiều Lan xem. Nhìn vẻ mặt không thể giấu nét bối rối, chợt nhớ lại lần đầu tiên  được Lan kiểm tra, Xuân cũng lo lắng không kém. Tranh thủ trên hành lang từ văn phòng về lớp, Xuân  tìm cách đi bên cạnh đồng nghiệp này và nói nhỏ.
          -Không sao đâu. Chị Lan cơ bản xem việc chuẩn bị của mình ra sao, sau đó hướng dẫn mình cách soạn bài và truyền đạt thế nào để mình không phải vất vả mà học sinh tiếp thu tốt thôi. Hồi mới về trường mình cũng mấy lần được kiểm tra như thế.
          Xuân cảm thấy vui vui khi cung cấp thông tin này cho đồng nghiệp.
          Sáng chủ nhật, đang ăn sáng với mẹ con Khánh, Xuân bỗng nghe tiếng nổ quen thuộc  của chiếc xe Honda SS67 dừng lại trước sân nhà. Thì ra, theo hướng dẫn của Xuân, Toàn chở ông Tâm đến giúp việc làm lán trại. Do ba và anh rể đã ăn rồi, Xuân tranh thủ nhảy lên xe và cả ba cùng đến cánh rừng Xuân khẩn hoang. Nhìn đống cây Xuân đã lột vỏ, ông Tâm không nén nỗi vui mừng.
          -Có mấy cây bình linh thuộc nhóm gổ tốt, đủ làm bộ cột đứng tán. Cây này làm cột chôn uổng lắm. Để ba kêu thợ mộc vào đây tận dụng đống cây này làm một cấp nhà.
          Nói xong, cầm cây dao phát hoang, ông Tâm mở một lối đi nhỏ vào lùm cây cao nhất. sau khi định hướng từ mặt trời, ông dùng dao khoanh một vùng và kêu Toàn cùng Xuân chặt những cây chồi, chừa các cây lớn lại. Ba cha con làm cật lực đến trưa cũng được một vuông đất đủ một cái nền nho nhỏ. Đặc biệt, với thế đất này, nếu cất nhà sẽ tận dụng được ánh nắng buổi sáng của mặt trời và bóng mát của các cây còn lại vào buổi chiều.
          Toàn và Xuân khâm phục trước sự tính toán của ông Tâm.
          Sau khi ăn trưa với thức ăn mà Toàn mang theo, ba cha con nghỉ ngơi một chút rồi san lắp đến xế chiều đã được một nền nhà tương đối hoàn chỉnh. Trước khi về, ông Tâm nói với Xuân.
          -Chủ nhật tuần sau Toàn chỡ ba và ông thợ mộc vào. Ba sẽ ở lại cùng các con làm thợ phụ. Chừng một ngày, sẽ hoàn tất một cấp nhà đứng tán nho nhỏ cho con.
          *
        *  *
          Đúng theo kế hoạch của ông Tâm, sáng chủ nhật hôm ấy, Toàn dùng xe Honda chỡ cả ba người vào tận cánh rừng. Xuân và Khánh  mỗi người một chiếc xe đạp chạy theo sau. Thấy đống cây, bác thợ mộc xuýt xoa không tiếc lời.
          -Cháu Xuân may mắn thật. Cấp cây này nhỏ thật nhưng chắc và bền lắm.
          Nói xong ông bắt tay vào việc ngay. Với sự phân công và điều hành của ông Tâm, chỉ trong một ngày, năm người đã hoàn tất một cấp nhà với đầy đủ cột kẻo, xiên, trính. Nhìn đống cây đã được cưa cắt, đục, đẽo xong, bác thợ mộc hỏi Xuân.
          -Xuân định lợp bằng gì vậy cháu?
          -Ở đây có nông trường mía, bà con đi lột lá mía về đánh thành tấm như tranh. Họ bán rẽ lắm bác à. Tân nhỏ nhẹ trả lời.
          -Ồ! Cấp nhà này mà lợp lá mía uổng thật.
          Nghe bác thợ mộc nói thế, Toàn xen vào.
          -Cơ quan con vừa xây trụ sở mới xong. Trụ sở của chế độ cũ đề lại đập bỏ. Tole và cây cũ có kế hoạch bán cho anh em tận dụng. Nhà này có một căn, chỉ cần hơn chục tấm tole. Con sẽ xin mua cây và tole cũ cho em Xuân đủ lợp. Ông Tâm tỏ vẻ ngại ngần.
-Như vậy có kỳ lắm không con? Nhà cửa con đàng hoàng rồi, để
cho anh em mới cưới vợ ra riêng họ mua. Xuân lợp lá mía ở tạm một năm. Hết xác lá mía này thay tole cũng được.
          -Không sao đâu ba. Mình chỉ mua mấy cây so đủa làm đòn tay và vài tấm tole đủ lợp. Thứ này, cơ quan con nhiều lắm, cần phải thanh lý. Ba an tâm đi. Thay tới thay lui mất công lắm.
          -Cháu Toàn nói đúng đó anh. Bác thợ mộc chen vào.
          Trời cũng vừa sụp tối. cả ba người vội vã lên xe Honda ra về. Thu dọn xong, Xuân và Khánh cưỡi xe đạp về sau. Một cơn gió nhẹ trong đêm thổi về. Xuân cời vài khuy áo để đón hơi mát vào lồng ngực căng phồng. Bài hát Nhạc Rừng được Xuân huýt sáo trên suốt đoạn đường  cùng về với Khánh.
          Chủ nhật tiếp theo, Xuân và Khánh vào nơi làm nhà từ sáng sớm. Đã từng ở trong bộ đội nên Khánh rành việc lắp ghép kèo, trính và cột. Vừa làm xong phần việc này thì ông Tâm và Toàn cũng vừa chỡ vật liệu đến. Sẵn nhà có chiếc Honda, Toàn chỉ mượn của người quen một cái yên chuyên dùng và một cái thùng lôi chỡ đầy đủ tole, cây  và một số dụng cụ cần thiết mà ông Tâm đã chuẩn bị trước. Toàn phải ngồi chồm lên cái bình xăng, còn ông Tâm ngồi trên một phần của cái nệm yên nhỏ bé. Nhìn hai người từ từ xuống xe, Xuân vội hỏi.
-Bác thợ mộc không vào sao ba?
-Còn chỗ nào ngồi được đâu mà vào. Hơn nữa ba nói phần việc còn lại ba chỉ huy anh em mình làm được. Toàn nhanh miệng trả lời.
Do cây đã được tề đúng kích thước, tole đã được vá lỗ đinh cũ, nên chỉ già hơn một buổi, ông Tâm chỉ dẫn cho ba chàng thanh niên làm việc và căn nhà đã được đóng lợp xong.
Đi một vòng quanh căn nhà, ông Tâm vừa ngắm vừa cười nói.
-Ban đầu thằng Xuân tính cất chuồng bò, sau định làm lán trại, bây giờ thành cái nhà nho nhỏ xinh xinh. Chỉ cần làm vách và ngăn một cái phòng là cưới vợ được rồi đó Xuân.
Tiếng vỗ tay tán thành của Toàn và Khánh làm Xuân đỏ mặt. Ông Tâm chế giễu.
-Coi kìa, thằng con trai thừa tự của dòng họ nhà tôi mắc cỡ trông dễ thương không nào. Thôi dọn đồ ăn ra đi các con.
Bữa cơm trưa cũng là bữa tiệc mừng Xuân có nhà mới. Những món ăn đơn giản bà Tâm nấu nướng sẵn mang vào từ nhà, ông Tâm dọn ra từ sáng để cúng đất đai, nơi ăn chốn ở, bây giờ đã nguội lạnh. Thoáng một cái, Khánh đã làm một cái bếp dã chiến ở giữa nhà bằng ba cục đá và trong tích tắc, thức ăn sôi lên vì củi rừng. Đói bụng lại có thêm chút rượu nên ai cũng ăn uống ngon miệng.
Đang cười nói rôm rả với mọi người, Khánh bỗng nhiên cảm thấy buồn buồn như mất mát một thứ gì đó. Phát hiện được điều này, ông Tâm lê tiếng hỏi.
-Sao vậy Khánh? Cháu bị mệt hay bệnh mà gương mặt khác thường thế?
Không thể giấu người lớn và tự dối lòng mình, Khánh thành thật.
-Con hơi buồn bác ạ. Kể từ ngày Xuân đến ở chung nhà, con mới có người bầu bạn, sẻ chia tâm sự. Nay Xuân có nhà như thế này rồi, con lại một mình nới cái xứ khỉ ho, cò gáy này…
Khánh chưa dứt lời, Xuân vội vàng.
-Từ đây qua nhà đâu có xa, thỉnh thoảng em về bển chơi với anh.
Toàn thêm lời.
-Hay là Khánh cưới vợ đi.
Câu nói vui của Toàn cũng chẳng làm thay đổi được không khí tàn tiệc. Ông Tâm nói vừa đủ nghe, nhưng gần như là lệnh.
-Ba có chỡ theo một cái giường nhỏ. Chút nữa Xuân về bên nhà Khánh mang mùng mền qua đây ngủ. Chén bát, nồi niêu xoang chảo, ba để lại, con giữ mà dùng.
Nói xong, ông ra ngoài lăn vào một gốc cây khô và nhóm lại bếp. Ngọn lửa đã liếm được vào khúc cây, tiếng nổ tí tách vang lên nho nhỏ trong một khu rừng vắng. Chờ gốc cây bắt lửa, ông vỗ vai Khánh.
-Thôi! Bác về. Ở đây anh em con nương nhau mà sống.
Quay sang Xuân ông dặn thêm.
-Nhớ giữ lửa trong nhà đúng ba ngày ba đêm nha con.
Ngoài kia, Toàn gắn thùng lôi vào xe và nổ máy. Ông Tâm leo lên xe. Khánh và Xuân dọn dẹp một lúc rồi cùng về. Mặt trời cũng vừa lặn về phía bên kia đường chân trời.
 *
* *
Theo thói quen thường ngày của người đứng đầu đơn vị, Lan đến trường sớm nhất. Hướng mắt nhìn về phía cụm rừng Xuân khai khẩn, một căn nhà nhỏ tỏa sáng do mái tole phản chiếu ánh nắng ban mai. Lan cũng khá ngạc nhiên vì chiều cuối tuần qua, nơi đây chỉ toàn cây và cây. Trong lòng chất đầy bao thắc mắc, Lan bỗng nhận ra bóng dáng thấp thoáng của Xuân  đang cưỡi xe đạp từ phía căn nhà.
Dõi theo Xuân đạp xe đến trường và chờ khi Xuân đến văn phòng, Lan bắt tay.
-Chúc mừng có nhà mới. Chi phí hết bao nhiêu vậy Xuân?
-Chẳng nhiều chị à. Cây làm giàn dưới thì em chặt trong rừng, giàn trên và chất lợp anh rể em mua cây cũ, tole cũ do cơ quan anh ấy thanh lý. Xuân trả lời ngắn gọn.
-Đội ngũ giáo viên trường này hầu hết ở nơi khác đến đây công tác. Hôm trước, mình kiểm tra giáo án và dự giờ cô giáo mới ra trường, phát hiện còn nhiều hạn chế trong chuyên môn. Mình muốn xin kinh phí nhà nước và vận động phụ huynh học sinh làm một cái nhà tập thể cho chị em đỡ phải đi lại và có điều khiện học tập, trao đổi kinh nghiệm với nhau để nâng cao tay nghề.
Trước sự quan tâm đến đồng nghiệp của Lan, Xuân vô cùng cảm kích.
-Em còn một số cây rừng chưa sử dụng, nếu chị cần làm nhà ở tập thể  cho giáo viên, em xin tặng.
Vậy là chẳng bao lâu, với kinh phí nhà nước và một phần đóng công góp sức của phụ huynh học sinh, một căn nhà nho nhỏ được mọc lên ở góc cuối sân trường. Lan và hai nữ giáo viên giã từ nhà trọ đến cư ngụ trong căn nhà tập thể này. Từ nay, cái sân rộng mênh mông của ngôi trường vùng sâu xa này bị thu hẹp bởi những luống rau, chuồng gà mà Xuân là tác giả của những công trình đó.
  *
*  *
Phiên họp hiệu trưởng thường kỳ tại phòng giáo dục hôm nay khác lạ.  Nhiều tiếng rì rầm, bàn ra tán vào với một thông tin bị rò rĩ trước. Lan mừng thầm, nếu thực tế mỗi hiệu trưởng được mua năm lít xăng bằng giá cung cấp với điều kiện phải có xe gắn máy. Được như vậy, chiếc xe Honda Dame của Lan sẽ không còn  bị trùm mền.
Đúng thế, trước khi vào họp chính thức, ông trưởng phòng là người đọc thông báo của lãnh đạo huyện. Trong lúc nhiên liệu đang khan hiếm, nhiều chiếc xe chở khách còn phải chế tạo lại, máy nổ phải dùng than thay xăng. Cả hội trường vỗ tay mừng vui trước sự kiện đặc biệt này.
Lan mang niềm vui về chia sẻ với tất cả giáo viên trong trường và quyết định đem xe vào nhà ở tập thể. Lan thố lộ khó khăn duy nhất trong việc mua xăng là phiếu mua xăng chỉ sử dụng một lần và cây xăng của công ty vật tư tổng hợp huyện cũng chỉ bơm một lần năm lít cho người nộp phiếu. Bình chứa xăng của xe Honda Dame chỉ hơn hai lít, số xăng còn lại cất giữ như thế nào để không nguy hiểm và không bị bốc hơi?
Một câu hỏi đơn giản nhưng khá đau đầu tại thời điểm này.
  *
*  *
Ngày chia tay gia đình Khánh, chính thức về ở nhà mới, Xuân không kìm được nước mắt. Mẹ Khánh nói bấy lâu này bà xem Xuân như con ruột, nhất là từ ngày Xuân đến ở chung nhà, Khánh không còn bê tha chán đời như trước nữa. Bà muốn Xuân phải dùng một bữa cơm chung.
Khánh chắc hết bình rượu ngâm hà thủ ô cũng vừa đủ để hai đứa nhâm nhi trò chuyện. Rượu hết, tiệc tàn, Xuân tò vẻ muốn về. Biết Xuân có mơ ước khai khẩn rừng để lập một trang trại chăn nuôi bò, Khánh tranh thủ nói lên ý nguyện của mình.
-Xuân à, với diện tích mình khai khẩn mấy năm nay đã đủ sức để mình làm một vườn ươm giống và cây trồng. Vùng đất chúng ta đang ở chỉ trông chờ vào mùa mưa để canh tác lúa, mùa nắng thì đất bỏ không. Nay mai, công trình thủy lợi lòng hồ Dầu Tiếng hoàn thành, nước về quanh năm, mặc sức mà trồng cây ăn trái. Chừng ấy, vườn ươm của mình sản xuất kinh doanh cây giống, cung không đủ cầu đâu.
Xuân tán thành.
-Anh có tầm nhìn sâu rộng thật. Rất tiếc vì lý lịch mà tài năng của anh bị thui chột. Nhưng anh là người có hoài bão phục vụ cho quê hương thì thế nào cũng được trọng dụng. vấn đề là chỉ còn thời gian thôi.
Khánh ngáp dài ngao ngán sau câu nói của Xuân. Xuân đứng dậy chào mẹ Khánh và đẫy xe đạp ra sân. Chưa lên yên, mẹ Khánh từ trong nhà nói với theo.
-Còn cây đàn nữa Xuân ơi!
-Không  thưa bác.  Cây đàn con để lại cho anh Khánh chơi cho vui.
Xa căn nhà đã ở trọ gần cả năm trời, Xuân nghe buồn man mác.
  *
*  *
Xuân về tới nhà thì trời sẫm tối. Soạn và chấm bài xong, mọi công việc chuẩn bị cho ngày mai cũng hoàn tất.  Những ly rượu chiều uống với Khánh vẫn chưa làm cho Xuân buồn ngủ. Ánh trăng cận rằm chưa tỏa sáng nhưng đủ cho Xuân định hướng cây ngã để phát hoang. Vác rựa ra rừng, chặt được vài ba cây tương đối lớn và một số cây chồi, mồ hôi Xuân tươm ra ướt áo. Tiếc trời đang mát mẻ, Xuân cởi vội chiếc áo thun mặc trên người và tiếp tục vung tay rựa. Một tiếng “rẻng” vang lên cùng với vài tia lửa xẹt làm Xuân điếng hồn. Vài giây tiếp theo, toàn cảnh rừng vẫn im ắng và chẳng có việc gì xảy ra. Xuân buông rựa khi nhìn dưới chân mình, một chiếc hộp sơn màu nhà binh nằm im trên mặt đất. Không kịp lấy rựa và áo, Xuân quày quả vào nhà nằm thở dốc.
Bao nhiêu lo lắng ập đến với ông thầy giáo trẻ chưa một lần cầm súng. Chợt nhớ tới Khánh, người từng tham gia bộ đội Xuân an tâm trở lại. Xuân quyết định tắm rửa để dễ ngủ và khuya nay sẽ qua gặp Khánh để báo tin.
Khi Khánh cùng Xuân đến hiện trường thì trời đã sáng. Đi một vòng quanh chiếc hôp quan sát cẩn thận, chẳng phát hiện vật gì dính kèm theo, Khánh bảo Xuân dang ra xa và tìm một khúc cây thật dài gỏ gỏ thăm dò. Âm thanh phát ra trong trẻo chứng tỏ chiếc hộp trống rỗng, sẵn tay Khánh dùng khúc cây xô ngã chiếc hộp. Khánh cười to.
-Chiếc hộp đựng đạn đại liên Xuân ơi!
Vừa nói, Khánh vừa mở nắp hộp đạn. Mặc dù bên ngoài nhiều chỗ nước sơn bị tróc nhưng bên trong chẳng hề gì, nhất là cái ron nắp hộp còn nguyên vẹn. Cầm chiếc hộp đạn, một dấu tích của thời chiến tranh để lại, Khánh tặc lưỡi.
-Chiếc hộp này mà đựng xăng thì hết xẫy, vừa không bay hơi lại vừa có thể tránh được cháy nổ.
Chợt nhớ lại việc Lan được tiêu chuẩn mua năm lít xăng hàng tháng bằng giá cung cấp và xăng thừa không biết cất giữ như thế nào. Xuân nói với Khánh.
-Anh cho em xin chiếc hộp này nha.
-Để làm gi? Khánh hỏi lại.
-Cho chị Lan đựng xăng. Xuân đáp chẳng cần suy nghĩ.
-Lo cho bà hiệu trưởng tuy đứng tuổi nhưng đẹp nhất trường này nhá.
Xuân mắc cở nóng bừng mặt với câu chọc ghẹo của Khánh. Khánh nói thêm.
-Biết đâu cái hộp đạn vô tri vô giác này là chiếc cầu nối hai bờ vui Xuân nhỉ. Xin cái gì? Cái hộp này của Xuân chứ phải của anh đâu? Xuân phát hiện mà. Thôi anh về nhé.
Hôm nay Xuân đến trường khác với thường ngày vì có chiếc hộp đựng đạn đại liên trên tay.
  *
*  *
Kể từ ngày Lan mang xe gắn máy vào trường, chiếc xe được sử dụng gần như công xa. Khi nhận được phiếu, Lan cất giữ chờ ngày đi họp hiệu trưởng hàng tháng mới đổ xăng. Sau khi đầy bình, phần xăng thừa, Lan cho bơm vào chiếc hộp đựng đạn. Về đến nhà ở tập thể Lan châm đầy xăng vào bình một lần nữa. Chiếc hộp đựng xăng còn lại được bỏ vào bao ny lon và chôn xuống đất. Khi nào cần tiếp nhiên liệu thì moi lên. Trong trường, ai có nhu cầu cấp bách cần sử dụng xe gắn máy, Lan cho mượn ngay. Không ai quên nghĩa vụ duy nhất là khi trả xe thì xăng phải đầy bình như cũ. Tuy vậy, do giá xăng chợ đen rất cao, nên rất ít người mượn xe.
Mặc dù không ở trong nhà tập thể, nhưng Xuân phải gánh nhiều công việc khá nặng nhọc cho bếp ăn này như tìm củi đốt, chăm sóc vườn rau, sửa chữa chuồng gà… nên Lan thống nhất với hai nữ giáo viên kia cho Xuân góp lương thực nấu ăn chung. Lâu lâu, bếp ăn tập thể nhà trường cũng tổ chức liên hoan cho toàn trường và mọi thành viên tự động đóng góp. Vì vậy, ngoài tình đồng nghiệp, mọi người gắn bó với nhau như anh em trong gia đình.
  *
*  *
Hôm nay Khánh ra đồng sớm hơn thường khi vì vụ mùa sắp đến. Dọn bờ ruộng được hơn nửa buổi, Khánh nghỉ tay, uống nước cho thêm sức. Từ xa, một chiếc com măng ca chỡ một đoàn cán bộ dừng ở đường cái. Họ mang theo lĩnh kĩnh dụng cụ như máy ngắm, cọc định vị, bản đồ, la bàn….
Sau một hồi dùng máy ngắm quan sát xung quanh, nhìn vào bản đồ, họ cắm cọc một đầu tiên từ đường cái, rồi dần theo đất ruộng của nông dân tiếp tới phần đất rừng Khánh khai khẩn và chạy dài mút mắt, họ cắm cọc liên tục với khoảng cách đều nhau. Nhiều bà con có đất bị cắm cọc nêu thắc mắc, anh tổ trưởng  cho biết đoàn đang phóng tuyến kênh dẫn nước từ lòng hồ Dầu Tiếng theo dự án của ngành thủy lợi. Hỏi qua kích thuớc, Khánh toát mồ hôi vì chiều ngang mặt bằng sử dụng làm kênh chiếm gần hết phần đất của Khánh khai hoang. Hỏi tiếp về việc đền bù, chỉ được trả lời ngắn gọn.
-Chúng tôi chỉ là những cán bộ kỹ thuật làm nhiệm vụ chuyên môn. Việc đền bù thuộc trách nhiệm của người khác.
Khánh vác cuốc về nhà dù trời chưa lên nắng.
Buồn lắm, nhưng Khánh vẫn cố giấu không cho mẹ biết gì về thông tin này. Khánh lao vào bếp làm cơm với mẹ khiến bà ngạc nhiên.
-Sao con về sớm thế? Đói bụng à?
Không nói gì, Khánh chỉ mong công việc sẽ làm vơi đi những thất vọng ê chề cứ bám theo đời mình. Bữa cơm chưa được dọn ra, bà con có ruộng đất liền kề với đất của Khánh khai khẩn ùn ùn kéo đến.
-Làm sao giờ đây Khánh. Nhà nước gạt dân rồi, kêu mình khẩn hoang rồi khi đất rừng trở thành  đất thuộc thì lấy lại gọn hơ.
Mặc dù nhỏ tuổi nhất nhưng Khánh rất bình tĩnh.
-Cô bác ơi! Đây là công trình cấp quốc gia, khi hoàn thành sẽ mang lại lợi ích không chỉ riêng cho tỉnh mình đâu, mà còn cho các địa phương khác. Vòng quay của đất sẽ không còn một vụ như hiện nay. Nhờ chủ động được nguồn nước, mình sẽ thâm canh tăng vụ. bấy nhiêu đất ấy của mình được trưng dụng làm kênh chỉ là một sự hy sinh nhỏ bé thôi. Cô bác an tâm về nghỉ đi cho khỏe.
Mọi người lần lượt ra về. Mẹ Khánh đã dọn cơm xong. Có một cái gì nghèn nghẹn nơi cổ khi Khánh cầm đủa.
  *
*  *
Nói được những câu động viên mọi người như thế, nhưng lòng Khánh đau như ai xé. Dư điểm chuẩn vào đại học nhưng ước mơ trở thành kỷ sư nông nghiệp vỡ tan vì lý lịch xấu. Hoàn thành nghĩa vụ quân sự trở về, vào rừng sâu khẩn hoang lập nghiệp, mong thành lập một vườn ươm cây giống, thì ruộng đất bị kênh thủy lợi đi qua. Buồn cho số phận hẩm hiu, Khánh thất chí và lao vào rượu chè. Buổi sáng ra đồng, tay run run giơ cao cuốc không nổi, phải châm vào cơ thể vài ly lấy ngót. Lâu dần thành thói quen và Khánh trở thành một bợm rượu lúc nào không hay.
Nhiều lần Xuân đến thăm, Khánh đều tìm cách lánh mặt. Kênh thủy lợi dẫn nước về, chỉ ít người mất đất nhưng rất nhiều người hưởng lợi của dự án dẫn thủy nhập điền, trong đó có Xuân, Toàn, những người được ăn lương nhà nước vừa được quyền sử dụng một diện tích đất rộng lớn. Còn Khánh, bao nhiêu mồ hôi công sức mấy năm qua đã mất đi, giờ phải làm lại từ đầu. Khánh thường than thở: “Ôi! Số phận đời tôi”.
Tin Khánh bị trúng gió rồi đột tử đến với Xuân thật bất ngờ. Ngày nào cũng vậy, vào thời điểm sáng sớm, trời mát, Xuân tranh thủ hơn một tiếng đồng hồ để đánh gốc cây, ban gò mối cho vuông đất mình khai khẩn được bằng phẳng. Hôm nay, vừa mới nghỉ tay, chưa tắm rửa để vào trường, một bạn nhậu của Khánh hơ hãi đến báo hung tin. Viết vội tờ đơn xin phép nhờ học trò gửi cho Lan, Xuân tức tốc cưỡi xe đạp sang nhà Khánh.
Khánh nằm xuôi tay bất động trên chiếc giường ngủ hàng ngày. Phía trước đầu giường, một mâm đồ cúng dành cho người mới tạ thế gồm một bát cắm nhang, một ngọn đèn dầu, một đĩa đựng ba nắm cơm vắt đặt chung với muối và trứng luộc, được đặt trên chiếc ghế đẩu. Xuân không cầm được nước mắt khi giỡ tấm giấy hồng đơn đậy hờ trên mặt Khánh. Chưa bao giờ Xuân thấy Khánh thanh thản như hiện tại. Có lẽ bao nhiêu lo toan của kiếp nhân sinh Khánh đã buông bỏ để ra đi. Cảnh tre già khóc măng của mẹ Khánh khiến nhiều người phải sụt sùi. Khi ba Khánh tử trận, mặc dù còn son trẻ, bà quyết tâm ở vậy tão tần nuôi Khánh ăn học. Khí cánh cửa vào đại học của Khánh bị khép lại, bà là chỗ dựa tinh thần của đứa con duy nhất. Bà kêu gào thảm thiết trước những đắng cay đeo bám số phận con bà.
Bà con láng giếng đến nhà Khánh thăm hỏi càng lúc càng đông. Những bà lớn tuổi thay nhau bóp tay, an ủi mẹ Khánh. Mấy cô, mấy chị trẻ hơn về nhà lấy thêm chén bát, ly tách sang cho mượn. Số còn lại lo việc củi đuốc bếp núc. Cánh đàn ông lo việc dựng rạp, mượn bàn ghế. Xuân lấy xe đạp chạy sang trại hòm gần nhất lo việc mua sắm áo quan cùng đồ tẫn liệm. Ai cũng tự thực hiện trách nhiệm của mình đối với người quá cố.
Người ta mặc cho Khánh hai bộ đồ bộ đội mới nhất mang về từ đơn vị trong ngày phục viên rồi đưa thi thể Khánh vào áo quan. Bao nhiêu quần áo cũ được tận dụng để chèn vào vẫn chưa lấp đầy khoảng trống. Nhìn vào chiếc kệ bên vách gần bàn thờ, rất nhiều quyển sách về nông nghiệp được Khánh sắp xếp ngay ngắn. Một người lớn tuổi lên tiếng.
-Ba cái thứ này Khánh nghiên cứu và thực hiện chưa xong, thôi cho vào quan tài để nó về cõi âm nghiên cứu tiếp.
Rất nhiều người lên tiếng tán thành và có người bước đến gần kệ vói tay kéo chồng sách ra. Nghe tiếng lùm xùm, từ ngoài sân Xuân chạy vào can ngăn.
-Đây là loại sách về khoa học kỹ thuật, rất cần thiết cho việc canh tác nông nghiệp. Con xin mấy chú mấy bác cho con giữ lại. Con sẽ chạy đi xin thêm rơm về vấn “ống kèn” chèn vào quan tài cho anh Khánh.
Không đợi ai trả lời, Xuân trở ra sân, tốc hành lên xe đạp đi tìm rơm.
  *
*  *
Một cái đám tang nhà nghèo ờ vùng sâu xa nhưng giàu tình làng nghĩa xóm. Dầu bận rất nhiều công việc đồng áng nhưng không ai bỏ mẹ con Khánh. Tân ở cách xa mấy trăm cây số vẫn đến phúng viếng được vào đêm sau cùng. Tin buồn được Toàn gửi bằng điện tín phải một ngày sau Tân mới nhận được. Thu xếp việc gia đình và xin phép nhà trường, Tân đi chuyến xe đò đầu tiên từ khuya và xế chiều mới đến nhà Toàn. Sương lúc này đã bỏ xe lăn và đi lại bằng chiếc gậy bốn chân. Cảm kích trước tình đờng đội của Khánh và Tân, Sương lên tiếng.
-Vào thời buổi khó khăn như thế này, từ xa xôi mà Tân đến với bạn là điều quí hiếm.
Ngưng một lát, Sương tiếp.
-Tân nghỉ ngơi đi. Hết giờ làm việc anh Toàn về chỡ em vào nhà Khánh. Anh ấy có ý chờ Tân lên để cùng đi đấy. Tối nay anh Toàn ở lại đáng tang Khánh. Sáng mai về làm việc vẫn kịp giờ.
Tân cám ơn Sương và bước về phía nhà ông Tâm, bà Tâm.
 *
*  *
Toàn và Tân đến đám tang Khanh lúc trời vừa nhá nhem tối. Biết Tân là người ở phương xa và là đồng đội của Khánh nên nhiều người vây quanh. Những câu hỏi dồn dập về Khánh thời đi bộ đội được Xuân lần lượt trả lời. Những thông tin của Tân lại càng làm nhiều người thương tiếc cho số phận Khánh, nhưng cũng không ít người chê trách Khánh thiếu bản lĩnh, nghị lực, nhất là không biết nghĩ đến mẹ già đã từng hy sinh cả cuộc đời cho con.
Là người cùng chung một huyện và thực hiện nhiệm vụ giữ gìn an ninh trật tự ở địa phương nên Toàn quen biết nhiều người trong đám tang. Tân chỉ có Xuân là thân thiết, cả hai bây giờ là đồng nghiệp nên dễ bắt chuyện với nhau. Hai anh em bờ bẫn xung quanh chiếc quan tài vì thời gian chia tay vĩnh viễn với Khánh sắp gần kề. Tân bước đến kệ sách của Khánh, bên cạnh những quyển sách về kỹ thuật trồng trọt còn có một quyển sổ tay mà Khánh và Tân được cấp từ thời còn tập huấn ở quân trường. Lật vài trang, ngoài những nội dung được ghi tóm tắt về các loại vủ khí, về chiến thuật, về kinh nghiệm tác chiến, Khánh tận dụng những trang còn lại để ghi chép lại số phận hẫm hiu của đời mình. Một người đến thắp nhang cho Khánh vô tình đụng phải tay Tân, quyển sổ tay bị rơi xuống và hai bài thơ được Khánh phổ nhạc văng ra. Tân nhặt lên và đắng lòng khi đọc thầm lời cuả hai bài thơ này. Tân xin phép mọi người, cất giọng trầm buồn đọc thơ trước linh cửu của Khánh.
ĐỜI NÀO TA BIẾT ĐƯỢC (Thơ Trần Duyên Tưởng)
Đời nào ta biết được
Trăng cũng có tim người
Đời nào ta biết được
Em lúc đầy, lúc vơi.
 
Đốt lửa hâm đời sống
Tiễn một ngày mới qua
Hơ bàn tay thật nóng
Ta chà sát tim ta.
 
Đời nào ta biết được
Trăng lúc vui, lúc buồn
Làm sao ta biết được
Em lúc ghét, lúc thương.
 
Chiều ra sông rửa mặt
Thấy rõ tiền thân em
Là bóng trăng héo hắt
Đang chìm dưới sông đêm.
 
Đêm mới vừa nhắm mắt
Thấy rõ số phận ta
Là ngọn đèn sắp tắt
Nên ghì mãi bao la./.
 
CÓ LẼ NÀO (Thơ Hoài Huyền Thanh)
 
Có lẽ nào, ngày mai không còn nữa
Trời thêm xa và đất lại thật gần
Có lẽ nào, chốn trầm luân cõi tạm
Nẽo nào xa còn lưu luyến phân vân.
 
Có lẽ nào, từ mong manh sợi khói
Từng ngày qua đau đáu trái tim nhàu
Có lẽ nào, con sông quê thuở ấy
Bàng bạc trôi, viễn xứ chỡ niềm đau.
 
Có lẽ nào, hoàng hôn chênh chếch bóng
Nghiêng nghiêng đêm, mộng mị đến đau lòng
Có lẽ nào, lá vàng rơi thật khẽ
Mây biết buồn và sao cũng bâng khuậng.
 
Có lẽ nào, nắng tàn phai trước ngõ
Bóng trưa hè thảng thót nén niềm đau
Có lẽ nào, bài thơ tình dang dỡ
Gió ru hời, hạt nắng cũng xôn xao.
          Lời bài thơ thứ hai vùa dứt. Không gian như chìm xuống. Mọi người đã nhận ra một tâm hồn ủy mị, yếu mềm ẩn chứa trong cơ thể trai tráng của Khánh.
Tân gục đầu vào chiếc khăn tang của Khánh được quàng trên nắp quan tài, cơ thể run lên kèm hai tiếng nấc: “Khánh ơi!”.
  *
*  *
Dù là người chịu trách nhiệm chính trong tang lễ của Khánh, nhưng Xuân chỉ nghỉ dạy duy nhất buổi sáng được tin Khánh mất. Hai ngày còn lại, Xuân đều đến trường dạy lớp của mình kể cả ngày an táng. Còn ban đêm, Xuân có mặt thường trực bên quan tài.
Buổi tối sau khi chôn cất Khánh xong, Tân và một số người bà con ruột thịt với Khánh còn ở lại, nên sau một hồi chuyện vãn, Xuân xin phép ra về nghỉ ngơi để ngày mai còn lên lớp. Sau ba ngày hai đêm mệt mõi với công việc ở trường và tang lễ của Khánh, Xuân té xỉu trên giường khi về tới nhà.
Sau khi đánh kẻng vào học buổi sáng, học trò đã xếp hàng ngay ngắn nhưng Xuân vẫn chưa đến trường. Cho học sinh vào lớp, nhờ hai đồng nghiệp bên cạnh giữ lớp của mình và của Xuân, Lan tức tốc chạy bộ về hướng nhà Xuân. Hết hồn khi nhìn cảnh tượng Xuân nằm trên giường mà chân còn dưới đất, chiếc xe đạp nằm lăn lóc nên cạnh, Lan túm hai Xuân đưa lên giường, dùng dầu xoa bóp,giựt gió. Xuân dần dần mở mắt nhưng chưa cử động được. Để Xuân năm yên trên giường, Lan chạy ra sân, dùng hai tay làm loa hướng về phía trường kêu cứu. Nghe được tiếng của Lan, một đồng nghiệp chạy ra. Không kịp nói gì, Lan đẩy cô giáo về phía nhà Xuân và chạy vào nhà ở tập thể lấy xe gắn máy.
Lan cùng đồng nghiệp đưa Xuân đế trạm y tế xã, sau khi kiểm tra thân nhiệt, huyết áp, y sĩ trực chẩn đoán Xuân bị suy nhược thể chất cần phải chuyển tuyến trên điều trị.
Tại bệnh viện huyện, sau khi ghi thông tin của bệnh nhân và người nhà, nhìn cách chăm sóc của Lan, y tá điều dưỡng hỏi.
-Cô là vợ của thầy à?
Không buồn phải trả lời. Nội dung câu hỏi làm Lan nhớ lại những ngày nuôi người yêu ở Tổng y viện Cộng Hòa, lúc ấy Lan chẳng ngần ngại khai với sĩ quan trợ y là vợ sắp cưới của Bảo.
Con tạo thật trớ trêu. Nếu Bảo chưa bình phục, không phải trở lại đơn vị. Nếu trên đường trở lại đơn vị, Bảo bị bắt làm tù binh hay đào ngũ thì nay việc học tập cải tạo đã xong. Dù thế nào đi nữa, hai người cũng đã nên vợ, nên chồng. Đàng này, mấy năm nay không ai biết được tin tức gì về Bảo. Nhiều đêm da diết nhớ người yêu, Lan nghe lòng ray rứt. Chỉ vì lo ngại miệng đời, sợ những hệ lụy về mối quan hệ gần như là vợ chồng với một sĩ quan của chế độ Sài Gòn, Lan âm thầm hủy diệt giọt sinh linh đang mang trong bụng, kết quả của một mối tình vượt thời gian, kể từ khi Lan còn đi học đến khi đi dạy.
Đang còn ngây người vì nhớ lại chuyện ngày xưa, Lan bỗng giật mình khi nghe tiếng gọi.
-Ngườn nhà của bệnh nhân Ngô Văn Xuân đâu? Lấy toa ra cửa hàng dược mua thêm mấy thứ thuốc này đây.
Gửi Xuân cho người nhà của bệnh nhân nằm giường bên, Lan đi mua thuốc. Khi Lan trở lại phòng của Xuân nằm, ông Tâm cũng vừa có mặt. Nắm tay Lan. Ông cám ơn rối rít.
-Nếu không có cô hiệu trưởng phát hiện và đưa đi cấp cứu chắc con tôi theo ông theo bà rồi. Cô đã tái sinh cho con tôi.
-Dạ không có chi đâu bác, chúng con dạy chung trường cũng như anh em một nhà mà. Giờ có bác ở đây, xin phép con về trường. Xuân bệnh như thế này chắc phải nghỉ vài hôm. Chù nhật tới chúng con đến thăm Xuân. Đây là mấy thứ thuốc con mua thêm theo toa bác sĩ. Bác cho Xuân uống theo toa. Có gì không biết bác hỏi các cô y tá.
Vừa giao thuốc cho ông Tâm xong, quay sang Xuân, Lan bắt tay từ giã.
-Xuân tích cực điều trị cho mau hết bịnh nha.
Nói được chừng bấy nhiêu ấy, Lan vội bước đi. Ông Tâm nói vói theo.
-Cô hiệu trưởng, cho tôi gửi lại tiền mua thuốc.
Lan không dừng bước trả lời.
-Được rồi bác. Con và Xuân tính sau.
Đi nhanh về hướng cổng bệnh viện, cô giáo cùng đi từ sáng đang ngồi  chờ trên xe gắn máy. Hai chị em chỡ nhau về trường. Lan nhắc lại lời bà Tâm.
-Chị em mình đã tái sinh cho Xuân.
Cả hai cùng nở nụ cười mãn nguyện.
  *
*  *
Xuân mau bình phục và trở lại trường dạy học sớm hơn dự tính của mọi người. Ai cũng đến hỏi thăm bệnh tình và chúc mừng Xuân. Xuân tỏ ra biết ơn Lan đã cứu mạng mình  và cảm ơn sự quan tâm chia sẻ của các đồng nghiệp.
Cơm trưa xong, Lan bảo Xuân còn yếu, không cho Xuân về nhà. Lan sắp xếp cho Xuân nghỉ trên giường của Lan, hai cô giáo nằm chung trên giường của họ, còn Lan mắc võng nằm ở giữa nhà. Lần đầu tiên ngủ trưa ở nhà tập thể, Xuân áy náy vô cùng.
Hai cô giáo đã đi vào giấc nồng. Tiếng võng của Lan vẫn đều đều vang lên âm thanh “ kọt, kẹt”. Nằm trên chiếc giường êm mát, phảng phất hương thơm còn lưu lại của người khác phái, Xuân không hề chợp mắt được. Liếc sang chiếc võng, Lan nằm hơi nghiêng đầu, hai tay thả dài theo thân người và đôi bàn tay thon nhỏ để trên bụng. Quyển sách giáo khoa được úp trên ngực lay động theo nhịp thở của Lan. Nhìn gương mặt thánh thiện của người đã giành giật với tử thần để giữ mình ở lại trần gian, Xuân ước gì được sinh ra sớm hơn năm mười năm trước. Mà không. “Tình yêu không phân biệt tuổi tác”. Câu này, Xuân chợt nhớ đã nghe hay đọc được ít nhất một lần trong đời rồi. Xuân mĩm cười và lịm dần vào giấc ngủ.
Tiếng kẻng báo giờ học ca chiều đã đánh thức Xuân. Không cò tiếng “kọt, kẹt” phát ra từ chiếc võng Lan nằm, nhưng hai cô giáo trẻ vẫn còn say giấc. Lan đã vào văn phòng làm việc.
Một mình buồn chẳng biết làm gì, Xuân ôm túi đựng quần áo sách vở về căn nhà của mình. Mấy ngày tích cực điều trị ở bệnh viện và ngủ được giấc trưa Xuân nghe cơ thể từng bước được hồi phục. Nhìn lá cây rừng rụng đầy sân và lác đác vài chiếc lá bay tận vào trong nhà, Xuân quét dọn nhà cửa sau mấy ngày đi vắng và soạn bài.
Tiếng kẻng rộn rã cùng với tiếng ồn ào reo vui của học sinh báo hiệu giờ chơi đã đến. Như vậy, Xuân cũng làm việc liên tục được gần hai tiếng đồng hồ. Đang làm một vài động tác cho cơ thể dễ chịu, bốn nam sinh vòng tay đồng loạt.
-Chào thầy.
-Chào các em. Có gì mà các em đến nhà thậy vậy? Xuân chào đáp và hỏi lại.
Một trong bốn đứa nhanh nhẩu trả lời.
-Cô hiệu trưởng bảo chúng em khiêng giường của thầy vào nhà ở tập thể.
Một thứ tình cảm dạt dào trổi dậy. Lan đã cứu mình sống lại còn sợ mình trở bệnh. Chẳng thể nào từ chối tấm lòng tốt này, Xuân ôm mền chiếu gối đi sau bốn đứa trẻ khiêng chiếc giường.
Cám ơn các em đã giúp mình xong. Chẳng biết nên sắp xếp lại căn nhà tập thể hay đợi ý kiến quyết định của Lan. Đang phân vân, Lan từ văn phòng đi về nhà ở tập thể. Liếc qua đồ đạc trong nhà, Lan chỉ đưa ra ý tưởng, Xuân cùng hai cô giáo trẻ biến tổ ấm có ba người trước đây bây giờ đủ sức chứa bốn người.
Nhờ bệnh đột xuất mà Xuân trở thành thành viên chính thức của nhà ở tập thề. Hồi chưa ngã bệnh, sau khi ăn uống xong, phụ dọn dẹp bàn ghế rồi Xuân về nhà mình nghỉ ngơi và lao động phát hoang. Chiều nay, Xuân lăn vào bếp phụ những việc lặt vặt. Cơm xong, hai nữ giáo viên dọn rửa chén bát, theo thói quen Xuân đứng lên định làm phần việc của mình. Lan đưa tay ngăn chận.
-Xuân không phải dọn dẹp bàn ghế. Cái bàn này đủ rộng cho bốn chúng ta chấm bài, soạn bài. Xuân có thể đi đâu đó cho tiêu cơm, nhưng chưa được chặt cây, đánh gốc nha.
Rất vui vì được Lan quan tâm chăm sóc. Như chợt nhớ ra mấy hôm qua, chưa viếng mộ và thắp hương cho Khánh, Xuân nói.
-Để Xuân qua  thăm nhà anh Khánh một chút.
Lan tán thành.
-À! Xuân đi nhưng nhớ về sớm nghỉ ngơi. Mai còn dạy học nữa nha.
-Vâng. Xuân đi.
Xuân lên xe đạp với một cây đèn pin cầm theo lấy lệ. Con đường quen thuộc này Xuân đã đi qua bao nhiêu lần. Trời tối hẳn khi Xuân đến nhà Khánh. Mẹ Khánh cũng vừa mới cơm nước xong. Xuân đốt nhang và cắm vào bát hương. Trên bàn thờ Khánh vẫn còn một ly nước cúng.  Xuân thầm đoán mẹ Khánh nấu đủ cơm cúng cho Khánh và sau khi cúng xong, bà ăn phần cơm cúng của con mình.
Trở xuống nhà dưới, Xuân chào mấy bà láng giềng mới đến. Kể từ ngày Khánh mất, đêm nào họ cũng đến chuyện vãn với mẹ Khánh cho bà vơi đi phần nào nỗi buồn. Có người biết Xuân đã từng ở nhà trọ nhà Khánh để đi dạy học  đề nghị.
-Hay là cháu trở lại ở nhà chị đây như hồi trước cho chị đỡ buồn.
Lời đề nghị quá hợp tình hợp lý. Xuân định nói lời đồng ý ở lại nhưng bỗng nhớ lời dặn của Lan.
-Dạ. Để cháu sắp xếp nhưng hôm nay chưa được vì cháu chưa sọan bài để dạy sáng mai ạ. Xin phép mấy dì con về. Xin phép bác con về.
Xuân lên xe, bấm đèn pin đi một đoạn cho quen mắt. Sương đêm bắt đầu rơi. Xuân nghe thấm lạnh nên tăng tốc.
Xuân đạp xe về đến nhà ở tập thể chỉ một mình Lan còn thức. Hai cô giáo trẻ đã ngủ say. Xuân rửa mặt, rửa chân tay ngồi và bàn đối diện Lan.  Lấy bộ sách giáo khoa, vừa mới soạn được hai môn, Xuân đã ngáp. Lan nhỏ nhẹ.
-Mệt thì Xuân đi ngủ cho khỏe. Khuya mình kêu dậy sớm soạn tiếp.
Vừa nói, Lan vừa vặn ngọn đèn nhỏ xuống. Lan vào phòng riêng của mình, Xuân cũng bước đến chiếc giường được đặt nơi phòng khách. Ngòai trời, đám côn trùng rả rít kêu sương.
Có lẽ ngày đầu tiên làm việc trở lại, cơ thể chưa quen, lại đạp xe hai lượt đi về qua nhà Khánh nên đặt lưng xuống giường, Xuân ngủ được ngay. Chưa thẳng giấc, Xuân  có cảm giác như ai lay gọi  và một bàn tay đập nhẹ lên người. Bằng phản xạ tự nhiên, Xuân nắm bàn tay ấy làm điểm tựa để ngồi dậy. Cái lôi mạnh tay làm Lan ngã hẳn vào người Xuân. Xuân bối rối.
-Xin lỗi chị, em không cố ý.
Miệng nói thế nhưng Xuân vẫn còn nắm lấy tay Lan. Cái va chạm đầu tiên với người phụ nữ lúc rạng sáng làm Xuân tỉnh hẳn. Một lời tỏ tình kỳ lạ xuất phát từ miệng Xuân.
-Chị Lan! Em yêu chị.
Lan như chết điếng khi nghe được ba từ này. Với tuổi đời đã từng trải, vẫn để tay nằm yên trong tay Xuân, hồi lâu Lan mới trả lời.
-Có vội quá không Xuân.
Hai người chỉ nói được với nhau như thế. Ở giường bên hai cô giáo trẻ phát ra tiếng động cựa mình. Lan rút tay, đi đến bàn vặn to ngọn đèn dầu và lên tiếng.
-Gần sáng rồi. Dậy soạn bài Xuân ơi!
Không có tiếng trả lời nhưng có tiếng bước chân của Xuân đi về phía nhà vệ sinh.
Xuân ngồi vào bàn làm việc và Lan đi ngủ tiếp.
  *
*  *
Lời tỏ tình của Xuân chưa được Lan chính thức đáp lại. Tuy nhiên qua cử chỉ và thái độ của Lan đối với riêng mình, Xuân cảm thấy mãn nguyện. Buổi chiều cuối tuần Lan và hai đồng nghiệp chuẩn bị về quê, Xuân quyết định ở lại để làm một số công việc mà mấy ngày qua chưa động tay đến. Khi tử giã, cả ba người khuyên Xuân đừng tham công tiếc việc mà coi thường sức khỏe.
Thu dọn các nhánh cây nhỏ và gom lá thành một đống biệt lập. Xuân châm lửa. Tiếng tí tách của cây cháy và ngọn lửa ngày càng bốc cao làm Xuân liên tưởng đến những buổi cắm trại thời còn đi học. Chờ cho ngọn lửa tàn, Xuân cẩn thận dội thêm mấy gào nước để đảm bảo an toàn. Tiếng “xèo-xèo” được phát ra từ đồng than hồng nghe cũng vui tay. Trả lại màn đêm cho cánh rừng, Xuân trở về căn nhà tập thể.
Tắm rửa và hâm lại thức ăn, chuẩn bị cho buổi tối, Xuân bỗng thấy căn nhà sao trống vắng. Chiếc bàn ăn quá rộng khi chỉ một mình Xuân ngồi. Mới bới chén cơm đầu tiên, Xuân nghe tiếng xe gắn máy từ xa vọng đến, càng lúc càng to dần. Ánh đèn xe hướng về ngôi trường và tắt hẳn trước sân. Buông chén cơm, đứng phắt dậy và chạy ào ra sân. Đón chiếc xe từ tay Lan, Xuân hỏi.
-Chị Lan! Có việc gì mà chị quay lại?
-Về được nửa đường rồi, nghỉ Xuân chưa khỏe hẳn, để Xuân một mình nơi đây Lan không an tâm.
Nhìn đồ đạc, hành lý của Lan trên xe không có gì thay đổi so với lúc đi, Xuân vào bếp và thoáng một chút, một tô mì hột gà được tăng cường cho bữa ăn đủ cho hai người.
Đêm xuống chậm, trên chiếc bàn ăn thường ngày, bao nhiêu chuyện riêng tư được hai người giải bày tâm sự cùng nhau. Cả hai cố tình không nhắc tới lời tỏ tình  của Xuân hôm trước. Lan vô cùng ngạc nhiên khi biết Xuân với chừng ấy tuổi đời mà chưa hề có mảnh tình vắt vai. Mặc cảm nhà nghèo, học lực chỉ trung bình khá, Xuân chỉ chuyên tâm vào việc học. Bạn bè trang lứa ai cũng nên danh phận. Bây giờ, là một giáo viên cấp một được đào tạo cấp tốc, lương ba coc ba đồng nên Xuân chẳng mơ ước gì nhiều ở tương lai.
Xuân tỏ ra ngưỡng mộ trước mối tình tuyệt đẹp của Lan với Bảo. Khi được Lan diễn tả về tâm trạng của Bảo trong cuộc giằng co giữa hai sự lựa chọn: trở về đơn vị hay đào ngũ. Xuân rất khâm phục bản lĩnh của Bào, người sĩ quan trong đoàn quân bại trận. Bảo quyết định không bỏ ngũ dù thượng cấp đã ra lệnh di tản chiến thuật và ngày cưới đã gần kề. Bảo không hề nghĩ rằng không có chuyến xe nào đưa Bảo trở về tới đơn vị và chưa hề biết đã để lại một giọt sinh linh trong  cơ thể người vợ sắp cưới. Đây cũng là chi tiết duy nhất mà Lan chưa hề thố lộ cùng ai. Lan đã nấc lên khi nhớ đến kỷ niệm chua xót này.
Dìu Lan về phòng riêng, Xuân định về giường ngủ của mình. Lan chỉ về phía chiếc giường của hai cô giáo trẻ.
-Lan chưa buồn ngủ. Xuân nằm tạm giường bên nói chuyện thêm một hồi nữa được không.
Không cần phải trả lời, Xuân sang chiếc giường ấy và ngã lưng. Những câu chuyện tiếp về gia đình bè bạn làm hai người càng hiểu nhau hơn. Ngọn đèn dầu ở bàn chợt lóe sáng lên rồi vụt tắt làm Xuân nhớ lại lúc chiều định châm dầu nhưng sau đó không châm vì cứ tưởng đêm nay chỉ ngủ một mình. Xuân đi ra mở cửa sổ, chùm ánh sáng vàng vọt của đêm trăng ở rừng lùa vào làm cảnh vật thật nên thơ. Xuân buộc miệng.
-Trăng đẹp quá!
Ngồi bật dậy và bước về phía cửa sổ, đứng sau lưng Xuân, Lan lên tiếng.
-Trăng đêm nay đẹp thật.
Xuân quay mặt lại, hai người nhìn nhau dưới ánh sáng của trăng đêm. Choáng ngợp bởi nét đẹp kiều diễm của người phụ nữ từng trải, Xuân chỉ biết ngắm nhìn không chợp mắt. Lan phá tan bầu không khí.
-Chiều hôm trước Xuân nói gì? Xuân nói lại cho mình nghe .
Câu hỏi đơn giản nhưng làm Xuân lúng túng.
-Xuân không thể nào lặp lại, chị thông cảm.
-Vậy một là Xuân lừa gạt Lan, hai là Xuân tự dối lòng.
Biết không thể làm gì khác hơn, Xuân lấy hết can đảm và chân thật.
-Xuân đã yêu thủ trưởng của mình.
Nói được bấy nhiêu lời, Xuân lúng túng thêm và ngã đổ vào người Lan. Hai người như phải bấu víu vào nhau mới đứng vững.
Không khó khăn lắm, Lan dìu được Xuân đến cái giường đôi.  Đã qua thời xuân sắc. Hơn năm năm biệt vô âm tín về Bảo, cả thế giới đàn ông chả là cái đinh gì trong mắt Lan, chỉ trừ Xuân. Tình yêu bây giờ đối với Lan chỉ đến qua lý trí chứ không bằng con tim. Gần một năm qua, đủ thời gian để Lan thử thách bản thân mình và với Xuân. Câu nói vừa rồi chứng tỏ Xuân chưa kinh qua tình trường nên rất chơn chất và có lẽ Lan là người mà Xuân có những rung động đầu đời. Lan quyết định chủ động dìu dắt Xuân đến thiên đường của tình yêu để nếm mùi trái cấm. Xuân phải mấy lần run rẫy đê mê trên thân thể ngọt ngào, êm mát của Lan. Lan cũng phải mấy lần oằn oại mới buông tay ra khỏi cơ thể trai tráng của Xuân.
  *
*   *
Một năm học sắp kết thúc. Được về quê dạy học, cơm nhà, không tốn tiền xe đi lại, lương hàng tháng cùng với phụ cấp thương binh dành dụm mấy tháng qua, Tân đủ tiền mua một chiếc xe gắn máy đã qua sử dụng. Hàng tháng, Tân cưỡi xe lên thành phố thăm Thu, đưa Thu đi tham quan chỗ này chỗ khác, có khi chỡ Thu về quê. Không gì hạnh phúc hơn cho một đôi uyên ương đồng nghiệp và một tương lai sáng sủa với một nghề nghiệp cao quí ổn định. Cả hai gia đình đều tán thành và vun quén cho hạnh phúc của hai người.
Cũng một năm học sắp kết thúc, nhưng với Xuân la biết bao lo toan. Kết quả của mối tình lệch đủa là cái bào thai hơn ba tháng tuổi nằm trong bụng của Lan. Sau lần ái ân đầu tiên, hai người sống không thể thiếu nhau được. Lấy cớ đã bình phục, chẳng ngại một mình khi ngủ tại căn nhà cách trường cũng chẳng bao xa, Xuân chỉ ăn cơm chung với bếp ăn tập thể nhưng về nhà riêng ngủ. Thường đêm, sau khi hai cô giáo trẻ ngủ say, Lan ra sân lia ngọn đèn pin về phía nhà Xuân. Nhận được tín hiệu này, Xuân qua đón Lan về nhà mình tâm sự và sau đó đưa Lan về lại nhà ở tập thể.
Chuyện vụng trộm giữa hai người không ai hay biết, nhưng những triệu chứng của người phụ nữ ốm nghén làm sao giấu được. Khi nhận được thông tin chính thức từ Lan, Xuân không khỏi bối rối. Xuân chết lặng người khi Lan cho biết quyết định sẽ giữ lại bào thai và chấp nhận mọi tai tiếng thị phi kể cả chấp nhận làm người mẹ đơn thân, không hề nói với ai Xuân là cha đứa bé.
-Nói như Lan thì dễ quá. Chúng mình đâu phải sống trên một đất nước văn minh. Lan phải trả lời như thế nào đối với cấp trên, với đồng nghiệp, với phụ huynh học sinh? Là một người đàn ông, lại là một thầy giáo nữa, Xuân không thể nào để một mình Lan phải hứng chịu búa rìu dư luận được.
Nghe những lời lẽ này của Xuân, Lan cảm thấy hạnh phúc vô cùng.
Đưa Xuân về ra mắt cha mẹ ruột và ngay cả gia đình của Bảo, ai cũng đều tán thành với sự chọn lựa của Lan. Thế nhưng khi thưa chuyện này với ông bà Tâm và chị Sương, Xuân nhận được biết bao làn sóng phản đối. Bà Tâm như gầm thét lên.
-Mầy đã bị con quỹ cái đó dụ dỗ rồi chứ yêu đương gì mà tuổi tác chênh lệch như vậy?
Xuân nhỏ giọng.
-Con yêu Lan thật lòng mà mẹ. Con không thể sống thiếu Lan được mẹ ơi!
Đã từng gặp Lan một lần ở bệnh viện, nhất là Lan đã cứu mạng con mình, ông Tâm nói nước đôi.
-Chắc tại duyên nợ con mình bà ơi!
Sương thì gay gắt.
-Thầy cô giáo gì mà không biết giữ gìn lễ giáo gia phong.
Chưa thuyết phục được gia đình, Xuân lủi thủi lấy xe đạp lên đường trở lại trường với lời nói vọng lại.
-Con đành phải làm đứa con bất hiếu, mong ba mẹ và chị tha lỗi.
  *
*  *
Hiểu tánh ý vợ và đứa con trai duy nhất. Ông Tâm gặp riêng Toàn và Thu. Cả hai đều đồng ý để Xuân và Lan tổ chức kết hôn ngay vì họ tự nguyện đến với nhau. Hơn nữa, khi cái thai lớn lên thì một, thậm chí cả hai người phải thôi việc vì vi phạm phẩm chất đạo đức của người thầy.
Vậy là sau đó, vào một ngày chủ nhật không xa lắm, sân trường tiểu học mà Lan làm hiệu trường tưng bừng náo nhiệt với lễ tuyên bố của Lan và Xuân. Chỉ có điều cha mẹ hai bên không ai có mặt. Bên nhà trai chỉ có Thu, Tân và Toàn là chủ hôn. Bên Lan, gồm các đồng nghiệp, bạn bè thân thích và trưởng phòng giáo dục đứng ra làm chủ hôn nhà gái.
Sau lễ tuyên bố, Lan dọn hết đồ đạc về nhà Xuân. Gần giống như lời ông Tâm nói vui ngày nào, bây giờ lại có thêm đôi bàn tay khéo léo của Lan, ngôi nhà thật sự là túp lều lý tưởng như lời một bài hát ca ngợi một mối tình tuyệt đẹp.
Nhìn vào cảnh của vợ chồng Xuân, mọi người cứ tưởng rằng họ ngất ngây trong hạnh phúc. Với diện tích đất khai hoang từ sức trai tráng của Xuân cộng với tài sản mà Lan tích lũy được trước ngày đất nước hòa bình, đâu có ai biết đến nỗi khổ tâm của Xuân. Kể từ ngày đi dạy học, hàng tháng Xuân gửi cho mẹ phân nửa lương để cùng gia đình nuôi Thu ăn học. Tháng lương đầu tiên kể từ ngày lấy vợ, Xuân gửi cho mẹ như trước đây thì bị từ chối thẳng thừng. Gửi trực tiếp cho Thu, Thu cho biết tiền Toàn và Tân cho hàng tháng cũng quá đủ cho một sinh viên tiêu dùng. Gủi cho ông Tâm, ông chỉ nhận một chút ít lấy lệ để có tiền uống cà phê mỗi sáng.
Xuân rất buồn và thường hay tự vấn: “Chẳng lẽ được vợ, lại mất tình thương của gia đình sao?”
  *
*  *
Năm học mới, Lan đi lại chậm chạp vì cái thai đã lớn. Sĩ số học sinh có tăng nhưng số lớp không thay đổi. Phòng giáo dục thông cảm cho hoàn cảnh của Lan nên bổ nhiệm một phó hiệu trưởng, là giáo viên có tay nghề ở một trường bạn về phụ giúp công việc quản lý điều hành nhà truờng với Lan.
Năm học này, Lan không phải đứng lớp. Dầu vậy, Xuân chẳng hề được rảnh tay. Hết giờ lên lớp phải phụ Lan lo việc nhà cửa, cơm nước. lại còn phải lo việc san lắp đất rừng đã khai khẩn. Lan đã bỏ tiền hợp đồng với trạm máy kéo cày phá lâm và san lắp. Tuy nhiên Xuân phải dùng cuốc đắp bờ thành các vuông đất mới canh tác được. Cả tháng trời, Xuân mới về thăm ba mẹ một lần. Lúc đầu, tranh thủ ngày chủ nhật, Xuân dùng xe gắn máy chỡ Lan cùng về. Thái độ nhạt nhẽo của bà Tâm và chị Sương làm Lan buồn và mặc cảm nên mấy lần sau, Lan không chịu đi nữa. Để Lan một mình bụng mang dạ chửa ở giữa rừng, không an tâm nên Xuân chỉ ghé thăm ba mẹ trong giây lát rồi về ngay. Xuân đành cam chịu mang tiếng bất hiếu. May mà Toàn rất  kính yêu cha mẹ vợ và thương em nên thay Xuân gánh vác mọi việc nặng nhọc trong nhà.
Tình yêu của Thu và Tân ngày càng thắm thiết, luôn luôn tỷ lệ thuận với thời gian.
Sơ kết học kỳ một xong, làm việc thêm vài tuần, Lan xin nghỉ hộ sản. Do mang thai con so, Lan về nhà cha mẹ ruột ở thành phố để nghỉ dưỡng. Những ngày này, Thu sắp xếp đến thăm. Lan mừng lắm nhưng vẫn hỏi.
-Thu không sợ mẹ rầy sao?
-Mẹ không tán thành cuộc hôn nhân của anh chị, chứ đâu có cấm cản tình cảm chị em mình. Hơn nữa, em đến thăm chị là thăm luôn luôn đứa cháu nội của mẹ sắp sửa chào đời mà. Không chừng khi chị sanh em bé xong, mẹ còn cưng chị hơn em nữa.
Một câu nói rất thường tình của người em chồng làm Lan cảm thấy mình có lỗi khi không chịu cùng Xuân về thăm ông bà Tâm. Một niềm tin nhen nhúm trong lòng. Lan xoa bụng và nói thầm.
-Con ơi! Giúp mẹ nha, con cưng của mẹ!
Nhìn nét mặt đầy vẻ phấn khởi của Lan, Thu bồi thêm.
-Có người mẹ nào mà không thương con đâu chị. Anh Xuân là con trai duy nhất của ba mẹ. Ai biểu chị đẹp mà lại giỏi nữa nên mẹ sợ chị ăn hiếp anh ấy thôi.
Cả hai cùng cười với câu nói vừa rồi của Thu. Tiễn Thu ra tận cửa. Lan nhắc.
-Lúc nào rảnh, Thu đến chơi nha. Nhà này ai cũng phải đi làm. Ở nhà một mình buồn lắm.
Thu lên xe còn quay đầu lại.
-Vâng. Chị vào nghỉ ngơi đi. Mai mốt sinh em bé, không có mẹ nhưng có em bên cạnh. Chị  cứ an tâm.
Thu về rồi. Còn lại một mình, Lan ngồi ngẫm lại chuyện tình với Xuân. Xuân chân thật và nhỏ bé trong vòng tay của Lan. Hình như đứng trước Lan, Xuân chưa thoát khỏi tư thế là một thưộc cấp. Phải chi Xuân quyết đoán hơn, buộc Lan phải đầu lụy và phục tùng bà Tâm, Lan cũng sẵn lòng để cho Xuân trọn tình trọn hiếu.
Ngồi trong căn phòng ngày xưa được cha mẹ dành riêng cho Lan, những hình ảnh chụp chung với Bảo được tháo dỡ nhưng trong một ngõ ngách nào của trái tim Lan vẫn còn. Làm vợ Xuân, được Xuân yêu say đắm, được săn sóc chu đáo nhưng khi vắng Xuân rồi thì hình ảnh Bảo cứ hiện về. Giờ đây cách xa Xuân gần năm mươi cây số, lại ở một nơi quá nhiều kỷ niệm buồn vui với Bảo, khiến Lan ray rức. Liệu mình có mang tiếng phản bội Bảo không? Hơn năm năm không có tin tức về Bảo rồi còn gì. Cha mẹ Bảo cũng tán thành việc mình kết hôn với Xuân cơ mà.
Lan nhớ lại những ngày bình phục chuẩn bị trở lại đơn vị, hai người hẹn nhau sẽ tổ chức lễ cưới trong lần về phép sắp tới của Bảo. Cũng tại căn phòng này hai người đã dâng hiến cho nhau những xúc cảm ngọt ngào nồng ấm nhất của tình yêu. Một thoáng ân hận vì quá lo sợ trước bao nghịch cảnh sẵn chờ ở thời điểm ấy, Lan đã không giữ lại giọt máu của Bảo hằng tin tưởng gửi lại cho mình. Lan bật khóc khi nhìn bụng đang mang bào thai với Xuân.
-Bảo ơi! Cho em xin lỗi.
Lan rơi vào giấc ngủ trên chiếc gối đầy nước mắt.
*
* *
Bước vào năm học cuối Thu mới kết thúc được cái bận rộn của ba tháng hè đã qua. Thu vừa xong đợt kiến tập sư phạm thì Lan lâm bồn. Xuân chỉ nuôi Lan được mấy ngày ở bệnh viện lại phải về trường cùng với phó hiệu trưởng và các đồng nghiệp lo tổng kết năm học. Không có Lan, Xuân cảm thấy mình phải tích cực nhiều hơn trong công việc ở trường lớp. Đối với việc nhà, trời bắt đầu đổ mưa, Xuân phải tận dụng thời tiết để xuống giống vụ mì đầu tiên. Thương vợ con, Xuân phải nhờ Thu ở lại thành phố thay mình chăm sóc. Bà Tâm dầu chưa tỏ ra có thiện cảm gì với cô con dâu ngoài ý muốn nhưng vẫn truyền đạt những kinh nghiệm săn sóc sản phụ cho Thu.
Sau thời gian nghỉ hộ sản cộng thêm mấy tháng hè, Lan mang theo em bé về trường tiếp tục công tác. Mặc dù được Xuân thông báo trước, nhưng Lan vẫn choáng ngợp trước công trình cơ sở vật chất của nhà trường được xây dựng bán kiên cố. Nhìn căn nhà ở tập thể vẫn chưa có gì thay đổi, Lan cũng thoáng buồn và phải ra sức động viên hai cô giáo trẻ. Từ ngày có em bé, căn nhà của Xuân luôn rộn rã tiếng cười. Các cô giáo tranh thủ giờ rảnh rổi hay bước sang thăm cu Bin. Những khi Lan và Xuân cùng phải vào trường để làm việc, Bin được ba mẹ mang theo gửi ở nhà tập thể.
Thay đổi môi trường sống, từ không gian chật hẹp của thành phố được về miền quê thoáng mát, Bin lớn nhanh như thổi. Là thiên thần nhỏ bé của cả tập thể giáo viên, cứ mỗi lần được mang vào trường, Bin được mọi người chuyền tay nhau bồng bế hôn hít. Xuân vô cùng hạnh phúc khi được đứa con trai đầu lòng như thế.
Mấy hôm phòng giáo dục cử đoàn cán bộ đến trường kiểm tra chuyên môn. Xuân phải lên lớp, Lan phải thường xuyên làm việc với đoàn. Cu Bin được mang gửi cho giáo viên dạy khác buổi với Xuân. Giờ chơi, nhường văn phòng cho đoàn kiểm tra xem qua sổ sách và làm việc với ban giám hiệu, Xuân cùng đồng nghiệp nghỉ ngơi nơi nhà tập thể. Các cô giáo lại thay nhau nựng nịu cu Bin. Là cha, nhưng Xuân chỉ được bế con sau cùng ngay khi tiếng kẻng báo hiệu giờ chơi đã hết.
Trao Bin lại cho đồng nghiệp giữ hộ, Xuân bước nhanh về lớp. các cô giáo vừa đi vừa cười nói huyên thuyên. Không biết vô tình hay cố ý, một người thốt lên.
-Nhìn cho kỹ, cu Bin không có một nét nào giống anh Xuân quí vị ơi!
Câu nói đùa thiếu suy nghĩ nhưng đã len vào đầu Xuân một cơn bão vô tình.
  *
*   *
Chủ nhật sau đợt kiểm tra chuyên môn của phòng giáo dục, Lan chủ động rủ Xuân mang Bin về thăm ông bà Tâm. Kể từ ngày nên duyên vợ chồng đến nay, đây là lần đầu tiên Lan tỏ ra muốn kết nối sợi dây thân thích với cha mẹ chồng nên Xuân vui lắm. Đẫy chiếc xe gắn máy của Lan ra sân, phụ sắp xếp quần áo, tả lót cho Bin, Xuân chạy một mạch chỡ vợ con ra chợ mua thức ăn rồi mới vế nhà ba mẹ.
Xe mới dừng ở cổng, thoáng thấy bóng dáng Xuân, Bé Hai và Bé Ba chạy ra đón mừng. Lan trao Bin cho Bé Hai và giỏ quần áo tả lót cho Bé Ba, tay xách thức ăn cùng Xuân đến chào cả nhà. Chỉ có Toàn là vồn vã, ông bà Tâm và Sương chỉ chào đáp lễ chẳng thể hiện buồn vui gì trên gương mặt. Nhớ lại lời Thu khi trước, Lan cố giữ thái độ kính trọng ba mẹ và chị chồng.
 Không phải là người địa phương nhưng có đến gần mười năm công tác tại đất Trảng nên Lan thành thạo trong việc nấu món ăn đặc sản của quê chồng. Ông bà Tâm,  Sương, Bé Hai và Bé Ba quấn quít bên Bin nên chỉ có Toàn và Xuân giúp Lan làm bếp.
Hơn nửa buổi sáng, thức ăn đã làm xong. Lan cho Bin bú và dỗ con ngủ. Khi mọi người ngồi vào bàn, Toàn lên tiếng tiếc rẻ.
-Phải chi Thu và Tân có mặt, bữa ăn của đại gia đình vui biết mấy.
Ông Tâm tấm tắc khen.
-Không phải dân Trảng mà Lan làm nước chấm vừa miệng quá!.
Được nước, Xuân hãnh diện.
-Kể từ ngày làm vợ con, Lan chính thức là người Trảng Bàng rồi mà ba.
Được cánh đàn ông trong gia đình dành cho thiện cảm, bà Tâm và Sương chẳng có ý kiến gì nhưng Lan có niềm tin Bin sẽ là sợi dây kết nối tình cảm của Lan với những người phụ nữ trong đại gia đình này.
Bữa ăn khá vui kết thúc. Lan cùng hai cháu gái dọn rửa chén bát. Ông Tâm về bên nhà nghỉ ngơi, Toàn kiếm cớ vào phòng riêng cho mẹ và vợ tâm sự cùng Xuân.
Nghe Xuân trình bày kết quả gần ba năm cật lực lao động, Sương lên tiếng khen.
-Xuân giỏi quá, vùa dạy học mà khẩn hoang như vậy ít có ai sánh kịp.
Bà Xuân lại thoáng buồn.
-Con mê nông trại quá, mai mốt con Thu lấy chồng xa, Sương thì yếu tay yếu chân như thế này, ai là người chăm sóc cho ba mẹ lúc già yếu đây.
-Từ trong ấy về đây chẳng xa bao nhiêu đâu mẹ. Hơn nữa, anh Toàn là rể thảo mà. Hai đứa cháu ngoại cũng lớn rồi. Mẹ an tâm đi. Có gì là con về ngay. Xuân nói cho mẹ vui lòng.
-Biết như vậy chứ mẹ vẫn muốn lúc nào cũng có con bên cạnh ba mẹ. Mà này Xuân, sao mẹ thấy Bin chẳng có nét gì giống con trai mẹ hết.
Sương thêm vào.
-Chị cũng thấy như vậy.
Xuân thật sụ bối rối với ba lần nghe người khác nhận xét về con mình.
Xế chiều, sợ mưa gió, Lan xin phép ông bà Tâm đưa Bin về. Hai đứa cháu ngoại chơi với Bin chưa thỏa thích cứ nắm tay nắm chân hôn hít. Xuân phải hứa.
-Bé Hai, Bé Ba để em vế. Hàng tuần cậu sẽ đưa Bin về chơi với hai chị.
Thu dọn quần áo, tả lót cho Bin xong, Lan bồng con lên xe, Xuân nổ máy. Từ trong nhà bà Tâm kêu lên.
-Hai đứa chờ mẹ một chút.
Vừa nói, bà Tâm vừa chạy vào bếp, khi bước ra với ngón tay dính lọ nồi. Quệt một nét trên trán Bin, bà nói yêu.
-Xin phép ông Táo cho cháu nội tôi về ăn ngon ngủ yên, chóng ngoan chóng lớn.
Nhìn khuôn mặt đẹp như thiên thần của con được tô điểm thêm một vết lọ nghẹ, trông thật mắc cười nhưng Lan và Xuân chẳng dám nói gì, chỉ biết chào mẹ thêm một lần nữa.
Suốt trên đường về nhà, với bộ mặt vô cảm, Xuân không nói gì, thậm chí còn để xe nhảy ổ gà mấy lẩn. Lan thắc mắc.
-Về thăm ba mẹ, có gì làm Xuân không vui vậy?
Vẫn yên lặng cho đến khi xe dừng lại tại sân nhà, Xuân mới lên tiếng.
-Con còn đang ngủ, Lan lo cơm chiều đi, mình ra thăm rẫy một chút.
-Nhớ về sớm, ăn uống rồi còn nghỉ ngơi để mai còn lên lớp nha. Lan nói vói theo sau những bước chân của Xuân.
Khác với thường ngày, cơm nước xong, Xuân không đùa giỡn với con mà ngồi ngay vào bàn viết soạn bài. Để yên cho chồng làm việc, Lan tập cho Bin vỗ tay, miệng hát nhỏ: “ Vỗ tay bà cho ăn bánh…”
Tiếng hát của Lan chẳng làm Xuân vui hay buồn hơn.
Đêm về, các bài dạy ngày hôm sau được chuẩn bị xong. Lan đã giăng mùng và nằm quạt cho Bin ngủ. Xuân vặn nhỏ ngọn đèn dầu và ghé mình vào chiếc võng bỏ trống. Tiếng kẽo kẹt trong đêm vắng giữa rừng nghe buồn da diết. Lan gọi.
-Khuya rồi, vào ngủ đi Xuân.
-Lan ngủ trước đi, mình đưa võng một hồi cho mát.
Thái độ của Xuân từ chiều cho đến bây giờ làm Lan không yên lòng. Nhìn gương mặt Bin hồn nhiên trong giấc nồng, vén mùng xuống giường, Lan bước đến bên Xuân sau khi tấn lại mùng cẩn thận.
-Lan có gì không phải, Xuân cứ nói. Đừng tự hành hạ mình như thế, không tốt cho sức khỏe, Lan cũng không vui được đâu.
Xuân ngồi bật dậy và trút hết nỗi niễm.
-Cho đến bây giờ mình vẫn tự cảm thấy chưa thay được vị trí của anh Bảo trong lòng Lan.
Lan vặn to ngọn đèn dầu và ngồi xuống trên phần võng còn lại, nhìn vào mắt Xuân
-Đừng nghĩ thế được không Xuân. Xuân là Xuân mà Bảo là Bảo, số phận hai người gắn vào đời Lan mỗi người mỗi cách. Bảo của quá khứ còn Xuân là của hiện tại và tương lai.
Ngừng một lát và lấy chân nhích đẫy đu đưa chiếc võng, Lan tiếp.
-Thú thật, sau khi anh Bảo mất tích và đợi chờ mòn mõi đến lúc không còn hy vọng gì nữa, Lan mới gặp Xuân. Những lúc không có Xuân bện cạnh, Lan cũng hay tưởng nhớ về Bảo, nhưng từ khi Bin ra đời, Lan chỉ có Bin và Xuân thôi. Giờ thỉ Xuân là chỗ dựa để Lan  quên hình bóng Bảo. Xuân có giúp được Lan không?
Một câu hỏi cho Lan hay cho Xuân? Xuân nghe nhẹ lòng và ghì chặt Lan vào ngực.
-Xuân chỉ mong vậy thôi. Ngoài rừng có tiếng chim kêu lạ, Xuân tưởng chừng chim kêu cho chính mình: “khuya… rồi nhỉ”.
  *
*  *
Một sự trùng hợp ngẫu nhiên, ban giám hiệu chọn trường Tân đang giảng dạy, đưa các sinh viên cùng khóa Thu về thực tập. Tân không chủ nhiệm lớp nhưng phụ trách công tác Đoàn trường nên gắn bó thường xuyên với tất cả sinh viên. Những ngày không phải dự giờ hay cùng bạn bè lo soạn giảng, Thu đến thăm má và chị của Tân. Dù đi một mình hay nhiều người, Thu đều bắt tay làm các việc lặt vặt trong nhà. Má Tân khoe.
-Thu là con dâu tương lai của tôi đấy. Con gái miền Đông Nam Bộ giỏi giang lắm, chỉ có điều sợ đi cầu khỉ thôi.
Nghe má Tân nói thế, ai cũng cười vui.
Tiết lên lớp đầu tiên của Thu được chuẩn bị chu đáo. Ngoài sự hướng dẫn nhiệt tình của giáo viên bộ môn, Thu còn được Tân làm giúp các đồ dùng dạy học. Thu dạy thật sinh động và không cháy giáo án.
Ngồi ở văn phòng chờ giáo viên bộ môn nhận xét đánh giá và rút kinh nghiệm tiết dạy của Thu, Tân bỗng giật mình khi nghe cô nhân viên văn phòng gọi.
-Thầy Tân, có điện thoại.
Thông tin từ Toàn cho biết, Sương bị đột quỵ lần nữa và đang được cấp cứu ở bệnh viện tỉnh, có khả năng phải chuyển về thành phố để điều trị tiếp. Chỉ nói được với Toàn mấy lời hỏi thăm nguyên nhân, bệnh tình và hứa cùng Thu về thành phố thăm Sương, đầu dây bên kia Toàn cúp máy.
Tân rất băn khoăn trước thông tin vửa nhận. Thu còn một tiết lên lớp nữa để giáo viên bộ môn hướng dẫn đánh giá xếp loại và cho điểm thực tập. Liệu có ảnh hưởng đến tiết dạy sắp tới khi Thu biết tin này không? Mặc dù ông bà Tâm đã già, Xuân thì có gia đình riêng ở xa, nhưng hai con gái Toàn đã lớn, không phải đưa rước khi đi học. Tân quyết định chưa báo cho Thu tin này.
Rút kinh nghiệm tiết dạy của Thu xong, giáo viên bộ môn hướng dẫn được Thu mời về nhà nhóm bạn ở trọ ăn chè đậu xanh do các em tự nấu. Tân cũng được dự với tư cách khách mời đặc biệt. Ai cũng chúc mừng Thu với kết quả giảng dạy tiết đầu tiên này.
Sau khi Thu dạy tiết thứ hai, Tân gặp giáo viên hướng dẫn trình bày về bệnh tình của chị Sương và hoàn cảnh gia đình của Thu. Giáo viên hướng dẫn cho biết không cần phải rút kinh nghiệm tiết dạy này và ông ta sẽ bình điểm sau. Tân báo cho Thu biết mọi thông tin và cùng Thu xin phép thầy trưởng đoàn thực tập vắng mặt vài ngày. Thầy trưởng đoàn đồng ý với điều kiện Thu phải nộp báo cáo thực tập đúng thời gian.
Biết trước mình phải vắng mặt vài ngày ở trường nên Tân cũng đã có kế họach hoạt động cho công tác đoàn của trường và nhờ các giáo viên cùng tổ chuyên môn dạy thay cho những ngày Tân vắng mặt.
Sắp xếp mọi việc cho Thu và bản thân xong, Tân lấy xe gắn máy vượt đường trường ngay trong đêm để cả hai về thành phố.
Hơn giữa đêm, Tân và Thu mới tới bệnh viện. Không khó khăn lắm, hai người tìm được Toàn tại khu vực khoa cấp cứu. Toàn ngạc nhiên trước sự xuất hiện vào thời điểm này của hai em. Tân phân bua về việc hay tin Sương đột quỵ mà Thu không kịp về. Toàn tỏ ra thông cảm.
-Thu phải lo việc thực tập giảng dạy theo qui định chứ. Hơn nữa từ khi đột quỵ đến bây giờ, Sương càng lúc càng hôn mê sâu hơn. Mọi việc săn sóc đều do y bác sĩ thực hiện, người nhà cũng chỉ đứng nhìn thôi. Tân ở ngoài này chờ, anh đưa Thu vào thăm Sương trước nha.
Toàn và Thu đến giường bệnh ngay lúc các bác sĩ đang hội chẩn. Hai người giữ yên lặng cho các thầy thuốc làm việc. Khám xong, bác sĩ điều trị mời Toàn vào phòng làm việc riêng. Thu cố kìm nén tiếng nấc khi nhìn Sương bất động với gương mặt xanh xao.
Toàn trở ra giường bệnh và kéo tay Thu đi về phía Tân. Cố gắng đè nén cảm xúc, Toàn mới nói lại hết những chia sẻ của bác sĩ điều trị và quyết định.
-Hai đứa về báo tin cho ba mẹ và Xuân chuẩn bị lo hậu sự cho Sương. Anh sẽ làm thủ tục xin xe cấp cứu đưa chị về trong khuya nay. Cả ba không nói được gì trước lúc chia tay.
An táng Sương xong, Tân chỡ Thu về trường tiếp tục việc thực tập. Vắng mấy ngày nhưng được sự giúp đỡ của tập thể, nhất là của Tân nên Thu hoàn tất báo cáo thực tập theo qui định của trường.
Từ ngày Sương qua đời, ngôi nhà trở nên trống vắng. Những đêm Toàn trực cơ quan, bà Tâm phải qua ngủ chung với hai cháu ngoại. Ông Tâm cũng đã già yếu nên Xuân mang bò về trang trại của mình để nuôi. Toàn đề nghị ông Tâm sang nhà mình ngủ vào những đêm tới ca trực.
Vào một đêm trực của Toàn, sau khi hai cháu ngoại ngủ say, ông Tâm vẫn còn xem truyền hình ngoài phòng khách, bà Tâm  bước ra, lên tiếng.
-Khuya rồi, sao ông chưa ngủ?
-Già rồi, ngủ khó quá, xem truyền hình cho mõi mắt mà chẳng mõi được. Bà cũng chưa buồn ngủ sao?
Không trả lời, bà Tâm ngồi xuống chiếc ghế bên cạnh than thở.
-Nhà vắng như thế này, con Thu chưa ra trường còn mỗi tuần mỗi về, mai mốt tốt nghiệp rồi lập gia đình với thằng Tân, không biết nhà này sẽ ra sao nữa.
-Thì thằng Toàn đi thêm bước nữa, hai vợ chồng già mình lo cho nhau. Ông Tâm nói lên suy nghĩ của mình.
Nghe đến chuyện Toàn lấy vợ, bà Tâm nghĩ ngay đến những cảnh mẹ kế con chồng mà bà từng chứng kiến, bà ngáp dài ngao ngán.
-Thương cho hai đứa cháu ngoại mình quá. Phải chi tui và ông còn khỏe, mình cưới vợ cho Toàn và đem hai đứa cháu ngoại về bên nhà mình nuôi.
Ông Tâm chỉ biết cười trừ với tình cảm của vợ mình dành cho con cháu. Truyền hình vừa có nhạc hiệu báo kết thúc giờ phát sóng trong đêm. Ông Tâm bước đến tắt máy và bà Tâm lui vào phòng hai đứa cháu ngoại.
  *
*  *
Sắp tốt nghiệp nên thời khóa biểu học tập không dầy đặc như lúc  trước. Sương mất rồi, Thu về gia đình thường xuyên hơn để vừa gần gũi ba mẹ già, vừa chăm sóc nhà cửa, việc học hành cho hai cháu gái. Mỗi lần về, lại được ở lại nhà hai, ba đêm. Đêm nay, Toàn không phải đi trực, Thu ngủ nhà của ba mẹ.
Đang thả hồn theo giấc mơ thời son trẻ, tiếng thủ thỉ của ba mẹ văng vẳng bên tai. Lắng nghe. Thì ra mẹ đang bàn tính với ba về chuyện của mình. Đoạn đã qua không biết thế nào, Thu tỉnh hẳn khi nghe tiếng mẹ.
-Tui định không gả Thu cho Tân ông à.
Tuy nói nhỏ nhưng tiếng ông Tâm không thiếu sự bực dọc.
-Cái bà này lạ kỳ. Tụi nó thương nhau hơn ba năm nay. Thằng Tân tính nết đứng đắn, lời nói dịu dàng. Thời bây giờ, thanh niên như nó không còn chỗ nào chê nữa. Lấy được chồng như nó là phước đức mấy đời ông bà để lại đó.
Vẫn giữ thái độ trầm tỉnh, bà Tâm tiếp tục.
-Tôi có chê Tân điểm nào đâu. Tôi tính như thế là vì quá thương ông
kìa.
-Thương tôi là thương làm sao? Bà nói nghe coi. Ông Tâm gay gắt.
Đêm lặng yên trỏ lại. Hình như phải suy nghĩ lâu lắm bà Tân mới thố lộ.
-Ông à! Tôi nghe cơ thể mình ngày càng yếu đi lắm rồi, không biết tôi còn lo cho ông được bao lâu nữa?
Ông Tâm ngắt lời.
-Bà đừng nói vậy coi. Sống chết là mệnh trời. Khi sinh con đẻ cái, có ai nghĩ phải lâm vào cảnh tre già khóc măng như vợ chồng mình đâu?
Bà Tâm cố nói cho hết ý.
-Tôi sợ Thu lấy chồng xa rồi ai săn sóc ông khi tuổi cao sức yếu, rồi lại còn hai đứa nhỏ nữa.
Nằm trong phòng nhưng Thu vẫn nghe tiếng sụt sùi của mẹ. Ông Tâm cũng cảm động trước lời lẽ của người từng đầu ấp tay gối mấy chục năm qua.
-Thôi đừng lo nghĩ có hại cho sức khỏe mình à! Chuyện này từ từ hãy tính, nhưng đừng vì tôi mà làm mất hạnh phúc đời con nha mình.
Không nói với ba mẹ được một câu nào hết, hai giọt nước mằn mặn trào ra từ khóe mắt của Thu.
  *
*  *
Hè về. Hoa trên cây phượng đơn lẻ trong trường xum xuê nở rực. Ngày tổng kết năm học, Bin đi lẩm đẩm trong khu vực lễ đài, là tâm điểm thu hút các giáo viên và học sinh. Cô giáo ngày trước buông lời nhận xét Bin không có điểm nào giống Xuân đã nộp hồ sơ xin thuyên chuyển về thị trấn. Với thâm niên giảng dạy và thành tích trong hội giảng, nơi đi và nơi đến đã phê duyệt. Việc cấp trên ra quyết định điều động chỉ còn là thời gian. Buổi liên hoan tổng kết năm học cũng là buổi tiệc chia tay cô giáo ấy. Không giấu nỗi vui trước tình cảm toàn trường dành cho mình và được về dạy gần nhà, cô tự bày tỏ tâm trạng và xin lỗi Lan, Xuân về lời phát ngôn hồ đồ ấy. Ai cũng cười bỏ qua, Xuân khôi hài.
-Bin giống tui hay không, chỉ tui biết.
Nói xong Xuân quơ tay ôm trọn Bin vào lòng hôn lấy hôn để.
 *
* *
Nghỉ hè. Hai tiếng ấy nói lên đầy đủ những thông tin về một thời gian dài thư giản cùa thầy cô giáo sau chín tháng cật lực cày trên cánh đồng kiến thức với bảng đen phấn trắng. Nó cũng thể hiện niềm vui của các em học sinh được vui chơi thỏa thích, cùng gia đình đi nơi nọ nơi kia. Nhưng với Thu thì khác hẳn.
Chưa phải là cô giáo chinh thức nhưng Thu phải bận rộn với việc ôn luyện những kiến thức để cho Dũng thi tuyển vào trường cấp 2 và cho Nhi thi tuyển vào trường cấp 3 ở thành phố. Vất vả thật, nhưng Thu vẫn vui vì có dịp đền ơn đáp nghĩa ba mẹ của cô cậu trò nhỏ này, suốt ba năm đã nhiệt tình giúp đỡ Thu có nơi ăn chốn ở để học tập.
Đang chờ Nhi và Dũng làm bài theo bộ đề luyện thi, chuông điện thoại bàn reo vang nơi phòng khách. Tiếng của ba Nhi vọng lên sau khi bắt máy.
-Thu ơi! Có điện thoại của gia đình.
Thu hốt hoảng khi được Toàn báo tin mẹ lâm trọng bệnh phải chuyển tuyến lên tỉnh. Không kịp chờ Nhi và Dũng làm bài xong, Thu vội vàng thu xếp đồ đạc và xin phép ba của Nhi nghỉ vài ngày để về quê nuôi mẹ.
Đi một mạch từ thành phố về tỉnh không ghé qua nhà, Thu đến bệnh viện thì trời đã tối. Phố thị được phủ lên một màu vàng nhạt bởi những ngọn đèn cao áp. Thu tìm đến giường bệnh của bà Tâm theo thông tin từ Toàn. Lúc nằm ở bệnh viện huyện, bà Tâm còn nuốt được vài muỗng cháo do Lan nấu. Cả ngày hôm nay, ông Tâm mua thứ gì bà cũng không ăn được. May nhờ mấy lon sữa tiêu chuẩn của Toàn và cái bình thủy mang theo, ông Tâm cố dỗ dành để bà Tâm có chút gì trong bụng trước khi uống thuốc. Nhìn cảnh ông nuôi bà, ai cũng cảm động trước sự chăm sóc của ông và những lời lẽ đầy yêu thương dành cho nhau của hai người.
Sự có mặt của Thu lúc này đã làm bà Tâm vui hơn. Ông Tâm thở phào nhẹ nhõm.
-Đường xa cả trăm cây số, xe cộ thì thiếu thốn mà con về kịp trong ngày, ba mẹ mừng lắm.
-Con phải mua vé chợ đen đó ba à.
Câu nói vừa rồi của Thu làm bà Tâm tiếc rẻ.
-Sao con không chờ xếp hàng mua vé cho đỡ tốn kém.
Thu yên lặng. Mọi người trong phòng bệnh tỏ ra thương cảm cho bà mẹ quê vẫn còn tiết kiệm ngay cả lúc gần đất xa trời. Ông Tâm phì cười.
-Mắc cười cái bà vợ thân yêu của tôi. Hồi chiều cứ trông đứng trông ngồi con gái út. Giờ con kịp về lại tiếc mấy đồng chênh lệch của chiếc vé chợ đen.
Hỏi thăm qua loa bệnh tình của mẹ và đoán chắc mẹ phải điều trị nhiều ngày, Thu xuống căn-tin của bệnh viện mua đầy đủ dụng cụ, gạo rau, nước chấm, đường, bột ngọt và thoáng một chốc, từ nhà bếp dành cho thân nhân của người bệnh, Thu mang về giường bệnh một nồi cháo nấu cho ba người.
Thu nêm nếm cháo hợp với khẩu vị nên bà Tâm húp được non một chén. Ông Tâm mừng ra mặt.
-Chén cháo này giá trị gấp nhiều lần so với mấy đồng chênh lệch do mua vé xe chợ đen.
Thu cũng khuyến khích ông ăn cho hết phần cháo còn lại.
-Ba ăn thêm cho no để dễ ngủ. Con đi nấu bình nước sôi. Khuya mẹ có đói con pha sữa cho mẹ uống tốt hơn.
Đỡ mẹ nằm xuống giường, lấy chiếc ghế xếp mang theo từ nhà bật ra tại khoảng trống bên cạnh cho ông Tâm ngã lưng. Xong, Thu mang cái bình thủy cùng mớ nồi niêu chén bát vừa sử dụng đi ngay vào nhà bếp.
Không biết nhờ ăn được cháo trước khi uống thuốc hay có con gái út về chăm sóc, bà Tâm ngủ ngay sau khi Thu rửa xong chén bát và mang bình thủy đầy nước  sôi về. Còn lại hai cha con, ông Tâm hỏi thăm diễn biến tình cảm của Thu và Tân. Thu trình bày chân thật.
-Anh Tân định sau khi con tốt nghiệp, gia đình ảnh sẽ đến bàn việc cưới xin.
Không nói gì nhưng gương mặt ông Tâm thoáng nét buồn. Chợt nhớ những lời tâm sự của ba mẹ được nghe trong đêm ngủ chung nhà, Thu nói tiếp.
-Ba mẹ ngày càng già yếu như thế này, chắc con chưa lấy chồng. Con định ở vậy phụng dưỡng ba mẹ một thời gian nữa.
Ông Tâm vội vàng.
-Không được đâu. Con gái có thì con ạ! Đã trôi qua rồi không bao giờ trở lại. Hơn nữa ba chấm điểm thằng Tân làm rể út rồi. Con đừng làm ba thất vọng.
Có tiếng động do bà Tâm trở mình. Ông Tâm nói nhỏ.
-Thôi khuya rồi, con ngủ một chút cho lại sức.
Nói xong ông ngồi bật dậy mang chiếc chiếu cuộn tròn ra hành lang bệnh viện, nhường chiếc ghế xếp cho Thu.
Sau mấy ngày vất vả cùng vợ từ bệnh viện huyện đến tỉnh, ông Tâm được một đêm nhẹ nhàng ngon giấc. Tiếng xe chạy ồn ào nơi phố thị đã đánh thức ông. Cuộn lại chiếc chiếu ôm vào giường bệnh của vợ, bà Tâm và Thu còn ngủ chưa dậy. Theo thói quen ở nhà, ông châm bình trà định mang ra hành lang ngồi uống một mình. Nghe tiếng động, Thu thức giấc. Âm thanh hỗn độn ngoài đường cho Thu biết trời đã sáng. Thu hỏi ba.
-Ba ăn sáng nha? Con xuống căn-tin mua. Ba thích ăn gì?
-Mấy ngày nay, ba mẹ không ăn miếng cơm nào ngon cả. Con mua thức ăn ghé nhà bếp nấu đi. Ông Tâm nói lên ý mình.
Thu gửi mẹ lại cho ba chăm sóc và bước nhanh ra cái chợ chồm hỗm tự phát của người dân hình thành trước cổng bệnh viện. Thu tìm mua những thức ăn hợp với tuổi già của ba mẹ.
Thu đi chưa được bao lâu thì Toàn cùng hai con gái cũng vừa đến. Ba cha con dậy từ khuya quét dọn hai căn nhà rồi chở nhau bằng xe gắn máy vượt đường trường gần năm mươi cây số. Toàn đưa ngón tay lên miệng làm dấu hiệu bảo hai con giữ yên lặng cho bà ngoại ngủ. Khi biết được Thu đi mua đồ ăn về nấu nướng ở nhà bếp, Toàn dắt hai con đến phụ giúp Thu. Bốn người mừng rỡ khi gặp nhau. Thu tiếc rẻ.
-Phải biết anh và hai cháu lên, em nấu cơm nhiều hơn.
Toàn cười.
-Cái nồi bé xíu thế này, nấu nhiều hơn làm sao cơm chín?. Thôi, anh và hai cháu mua cái gì ăn cũng được.
Trời sáng hẳn. Thức ăn làm vừa xong, bốn người cùng nhau mang về giường bệnh. Tới nơi, mọi người trong đại gia đình đều có mặt. Ba người chị lớn của Thu lên tỉnh bằng những chiếc xe khách chạy bằng than nên mặt còn dấu vết lấm lem. Xuân chỡ Lan và Bin bằng xe gắn máy nên sạch sẽ hơn. Bin vẫn còn ngủ trên tay mẹ. Đỡ lấy Bin, Thu đặt cháu nằm cạnh bà nội. Bin giật mình khóc ré lên. Bà Tâm cũng ngồi bật dậy, ngơ ngác nhìn xung quanh, sau đó quay sang Bin và ôm thằng bé vào lòng.
-Ôi! Chồng, các con và các cháu của tôi.
  *
*  *
Các bác sĩ và y tá phụ trách khoa lên tiếng khen bệnh tình bà Tâm thuyên giảm nhanh chóng, con cháu đến thăm đông đúc và chấp hành tốt nội quy của bệnh viện, không làm ảnh hưởng đến việc khám và điều trị, cũng như không gây phiền toái cho bệnh nhân khác. Ba người chị gái của Thu đều chuẩn bị quần áo, đồ đạc để ở lại nuôi mẹ nhưng bà Tâm quyết định chỉ một mình Thu thực hiện nghĩa vụ này vì Thu chưa có gia đình riêng. Bà nói, bà cảm thấy khỏe nhiều rồiBà bảo ông Tâm cũng phải về nhà nghỉ ngơi, trông chừng hai cái nhà lúc Toàn đi làm việc và hai cháu ngoại đi học.
Buổi chia tay hết sức vui vẻ, ai cũng cầu chúc bà mau bình phục và hẹn gặp lại nhau ở nhà. Hai đứa cháu ngoại được bà hôn lên trán. Bà ẳm và nhìn ngắm Bin thật lâu, sau đó đả đớt.
-Ôi! Thằng cháu nội tôi mau lớn và đẹp trai quá.
Câu nói nựng nịu chất chứa tình cảm tràn đầy đã làm Lan cảm thấy gần gũi với mẹ chồng hơn và hình như Xuân quên mất lời nhận xét đau buồn ngày nào. Mọi người ra về nhưng không khí yêu thương vẫn còn đọng lại.
Tiễn mọi người ra đến hành lang của bệnh viện, Thu được Toàn và Lan ấn vào tay một ít tiền. Ba chị gái cũng móc túi, Thu đều nhận hết với lời hứa.
-Em sẽ thay mặt các anh chị chăm sóc mẹ thật tốt.
Bé Hai và Bé Ba vẫy tay chào dì Út. Thu hôn Bin thật sâu và vẫy tay chào mọi người.
Chuyến viếng thăm của con cháu tại bệnh viện đã góp phần làm bà Tâm tươi tỉnh hơn. Khi bác sĩ khám và y tá cấp thuốc xong, Thu mở cái ghế xếp nằm cạnh phe phẩy quạt cho mẹ. Những kỷ niệm về cuộc sống của gia đình được hai mẹ con nhẹ nhàng ôn nhắc lại. Hình như phải cố gắng lắm bà mới nói đến ý định đã từng tâm sự với chồng mà Thu vô tình nghe được. Thu chỉ buồn và yên lặng. Bà cũng nghẹn ngào.
-Mẹ biết như vậy là làm mất hạnh phúc đời con. Nhưng con nghĩ: ba chị gái của con mấy năm nuôi chồng trốn quân dịch, hòa bình rồi gia đình thiếu thốn trăm bề, đầp ắp lo toan. Anh Xuân con thì dạy học xa nhà mà nhà cửa trang trại bây giờ không thể vắng nó. Con lấy chồng xa, ba mẹ già biết nương tựa vào ai. Lại còn việc nuôi dạy hai cháu gái khi dậy thì nữa. Toàn là đàn ông…
Bỏ lửng câu nói và ngừng một lát như để đè nén cảm xúc.
-Con có thể vì mẹ mà thay chị Sương được không?
Nói lên được điều này, gương mặt bà giản ra và mắt lim dim như đang
ngủ. Thu mím môi không nói gì cả. Tiếng “kót két” của cái quạt trần cũ kỷ đã mang đến cho Thu một cái lạnh se lòng.
Đêm đến, pha cho mẹ một ly sữa nóng và lấy cho mẹ uống lần thuốc sau cùng. Tấn mùng cho mẹ xong, Thu nhỏ nhẹ.
-Mẹ ngủ ngon. Con hứa sẽ nghe theo lời mẹ.
Ngoài trời, cái âm thanh nhộn nhịp của ngày đã hết.
Nhẹ lòng sau khi nghe lời hứa của Thu, bà Tâm ngủ ngon. Trằn trọc với bao suy tính về quyết định vừa rồi của mình, gần sáng Thu mới chợp mắt. Tiếng xe chạy ầm ầm ngoài đường làm Thu thức giấc. Nhìn vào mùng, mẹ vẫn còn say ngủ, Tâm lấy dụng cụ và thực phẩm mang xuống nhà bếp. Loay hoay đến khi trời sáng hẳn Thu mới nấu xong nồi cháo và bình thủy nước sôi.
Thu trở về phòng, đặt bình thủy và nồi cháo trên chiếc tủ con. Tất cả người bệnh và thân nhân đều thức. Tiếng cười nói rôm rả vang lên cả phòng. Mở mùng và lay mẹ dậy để vệ sinh và ăn sáng, Thu điếng hồn với cơ thể mềm nhũng của bà Tâm.
-Trời ơi! Sao mẹ tôi như thế này?
Cả phòng lặng yên hướng về phía Thu. Một người nuôi bệnh chạy nhanh gỏ cửa phòng bác sĩ trực.
-Bác sĩ ơi! Có người bất tỉnh.
Mọi phương tiện cấp cứu của khoa được đưa đến tận giường bệnh của bà Tâm: dây chuyền của bình oxy được gắn vào mũi, máy đo điện tim đã khởi động, bác sĩ thực hiện mọi phương pháp để kích thich tim đập lại, nhưng tất cả những cố gắng đều vô ích. Thu khóc ngất lên sau cái buông tay và lắc đầu của thầy thuốc.
Chôn cất vợ xong, ông Tâm như người mất hồn. Trước tình cảnh này, Thu không thể tiếp tục kèm cặp cho Nhi và Dũng ôn tập để thi chuyển cấp được. Đến phúng viếng lễ tang bà Tâm, ba má của hai đứa trẻ thấy nhà Thu rộng rãi nên nên nói lên ý định sẽ đưa hai con đến để vừa tiếp tục luyện thi vừa được nghĩ hè ở quê. Gần ba năm sống bên cạnh hai đứa bé dễ thương này, hiểu tánh ý của chúng, nên Thu nhận lời. Từ đó, bốn đứa trẻ cùng trang lứa cũng mau chóng trở nên thân thiết nhau và đã làm hai căn nhà như hồi sinh với những tiếng cười trẻ thơ.
Mùa hè qua nhanh, Thu đưa Nhi và Dũng trở về thành phố để thi chuyển cấp và bản thân dự lễ tốt nghiệp. Tân từ Trà Vinh cũng lên chia vui với người yêu. Cầm tấm bằng tốt nghiệp loại khá trên tay, Thu chẳng hề biểu lộ cảm xúc. Tân đón lấy từ tay Thu và cất miếng giấy vô tri vô giác này vào chiếc xách tay của mình. Chỉ là mảnh giấy đơn thuần nhưng thấm đẫm mồ hôi và trí tuệ của Thu sau bốn năm đèn sách. Tân nói.
-Anh cùng về với em để làm hồ sơ xin việc ở quê anh.
Thu lặng lẽ lên xe và vòng tay qua bụng Tân. Chiếc xe được nổ máy để đưa hai người trên chặng đường hơn năm mươi cây số.
  *
*  *
Tân chỡ Thu vể tới nhà thì trời đã xế chiều. Chạy xe ngược với ánh mặt trời suốt hơn một tiếng đồng hồ nên Tân thấm mệt. Cùng Thu thắp hương trên bàn thờ bà Tâm xong, Tân lăn đùng ra ngủ. Thu  dọn dẹp nhà cửa và lo cơm nước buổi chiều ở bếp nhà Toàn.
 Bé Hai và Bé Ba cũng lao vào làm một số công việc lặt vặt giúp Thu. Bữa cơm chiều chỉ có ba người đàn ông và hai nhà đều mới có tang nên không ai đề nghị xin thêm chút rượu.
Cơm nước xong, ông Tâm lấy cớ ở lại nhà Toàn chờ xem chương trình: “Trong nhà ngoài phố” nên chưa về ngay. Dọn dẹp xong, Thu nắm lấy tay Tân dắt về hướng nhà mình. Ánh trăng non vừa nhú lên ở phương đông tạo một cảm giác êm đềm nơi vùng quê thanh vắng.
Hai người ngồi tâm sự bên thềm trước hàng ba của căn nhà. Tân vạch ra một kế hoạch sẽ thực hiện trong một tương lai gần. Ngạc nhiên trước thái độ im lặng của Thu, Tân nhắc.
-Sao Thu không có ý kiến gì hết vậy?
Thu như bừng tĩnh.
-Chị Sương chết chưa được bao lâu thì mẹ lại theo ông theo bà. Ba chưa nguôi trước cái buồn hụt hẫng của gia đình nên em chẳng thiết nghĩ gì hết.
Nghe trong người uễ oãi và đoán chừng Tân cũng mỏi lưng, Thu đưa Tân vào phòng riêng tâm sự tiếp. Quen và yêu nhau gần ba năm trời chứ Tân chưa bao giờ có dịp gần gũi với Thu như thế này. Cả thế giới tình yêu được thu hẹp trong một không gian nhỏ bé, hai người quyện lấy nhau và trao nhau những nụ hôn say đắm. Thu gục đầu vào vai Tân như tìm một chỗ dựa cho đời mình. Tân mân mê khuôn ngực săn chắc chưa bao giờ được ai khám phá của Thu. Hai thân thể như chực chờ nhau để dìu nhau lên thiên đường tình ái. Thu nói như thổi vào tai Tân.
-Yêu em đi. Anh Tân.
Tay Tân di chuyển dần xuồng vòng eo thon thả. Thu ưỡn người lên như  để chờ đón nhận. Bỗng dưng Tân chỉ dừng tay thật lâu trên cái bụng phẳng êm mát của Thu. Tân thỏ thẻ.
-Thu ơi! Anh yêu em nhiều lắm, nhưng anh muốn dành những phút giây tuyệt đỉnh của hạnh phúc này vào đêm thành hôn, lúc chúng ta chính thức nên vợ nên chồng.
Cơ thể nóng bỏng của Thu như hạ nhiệt sau câu nói của Tân. Thu lặng lẽ cài lại hàng cúc áo. Bên nhà Toàn có tiếng nhạc hiệu kết thúc chương trình: “Trong nhà ngoài phố” của đài truyền hình.
Đêm miền quê yên bình trở lại. Một lúc sau có tiếng tằng hắng của ông Tâm ngoài sân. Tân ra mở cửa với lời chào.
-Bác ngủ ngon nha. Con qua ngủ với anh Toàn.
Không nói gì, ông Tâm chốt lại cửa và buông mình xuống cái giường được Thu giăng mùng sẵn. Trăng cũng vừa đứng bóng.
  *
*  *
 Phải gần hết buổi sáng Thu mới hòan tất việc chứng lý lịch để bổ túc hồ sơ xin việc. Ông Trưởng ban nhân dân ấp bận đi thăm ruộng, Thu và Tân phải chờ đợi. Khi về, đọc xong lý lịch tự khai và đối chiếu những gì ông  biết được nơi gia đình Thu, ông gật gù mấy bận và nói thật lòng mình.
-Gia đình cháu không ai theo địch nhưng cũng không ai theo cách mạng. Chú làm việc không lương, chứng lý lịch theo lời khai của cháu, nếu có điều gì xảy ra, tội nghiệp cho chú và gia đình của chú lắm, cháu chờ chú họp ba đoàn thể nha…
Bản thân mang lý lịch đỏ, lại từng tham gia chiến đấu trong cuộc chiến biên giới phía Tây Nam, Tân nóng nảy, đứng lên định trình bày quan điểm của mình, Thu vội can ngăn.
-Chú làm ơn xem lại. Cháu chỉ xin chú chứng thực trong lý lịch để cháu đi dạy học chứ có làm gi to tát lắm đâu. Hơn nữa anh Xuân của cháu đã được tuyển dụng làm giáo viên rồi. Chú chỉ cần ghi vào lời chứng là cháu khai báo trong lý lịch có đúng không thôi, có giấu giếm điều gì chăng. Việc xét tuyển dụng cho cháu được đi dạy học hay không là thuộc chức năng nhiệm vụ của cơ quan có thẩm quyền.
Lời nói của Thu làm mềm lòng ông Trưởng ban, ông đặt bút viết vào mấy chữ trước khi ký: “gia đình thuộc diện không nợ máu với nhân dân, không nặng địch nhẹ ta, có thể làm giáo viên trong nhà trường cách mạng”.
Tân cầm tờ lý lịch của Thu mà chẳng nên biết khóc hay cười.
Sau khi được xác nhận thêm và đóng dấu của ủy ban nhân dân xã sở tại, Thu và Tân ra về. Sắp xếp đầy đủ các giấy tờ kèm theo trong hồ sơ xin việc của Thu, Tân từ giã gia đình Thu để về quê, lòng mang theo một niềm vui sẽ có người theo mình về Trà Vinh.
Tiễn Tân ra khỏi cổng, Thu quay về phòng riêng. Với cây bút trên tay, Thu viết liền một mạch cho Tân một bức thư nói hết lòng mình. Không dám đọc lại và cũng không chần chừ vì sợ mình tự đổi ý, Thu niêm phong bức thư và chạy ngay ra bưu điện huyện gửi về theo địa chỉ của Tân.
Nhẹ nhõm trở về nhà, vùi đầu vào chiếc gối còn chút hương vị của Tân. Thu khóc.
  *
*  *
Chiều tối, Tân mới về tới nhà. Nắm trong tay bộ hồ sơ xin việc của Thu, Tân tin chắc rằng Thu đồng ý tiến tới hôn nhân sau ba năm tìm hiểu. Cả nhà vui như hội khi Tân đưa bộ hồ sơ cho chị xem.
Thứ hai, Tân vào trường vì có chân trong ban tuyển sinh lớp Mười cho năm học mới. Cả một ngày vất vả, ban tuyển sinh mới xếp xong hồ sơ dự tuyển của học sinh theo mẫu tự A, B, C…Vươn vai, vặn mình vài cái tại chỗ cho giản cơ, tiếng của cô nhân viên văn thư làm Tân hết hồn.
-Thầy Tân, có thư của người yêu.
Mới gặp nhau cách nay ba ngày, hai đứa đã chia sẻ với nhau rất nhiều chuyện về tương lai. Có việc gì mà Thu lại phải viết thư. Bóc vội phong bì, những dòng chữ quen thuộc của Thu làm Tân hoa mắt.
“Ngày …tháng ….năm…..
Anh yêu dấu!
Xin được ngàn lần nói nên lời cầu mong anh tha lỗi vì tự tay em đã làm sụp đổ lâu đài tình yêu mà hai đứa mình đã dày công xây dựng trong ba năm qua. Em không đủ can đảm nhìn anh ra về trong nỗi đau chia tay ngoài ý muốn, nên em vẫn đưa cho anh hồ sơ xin việc.
Anh ơi!
Em đã từng hứa với mẹ là chấp nhận xa anh để phụng dưỡng ba mẹ già và thay chị Sương nuôi dạy hai cháu. Em cứ tưởng rằng, hứa để cho mẹ vui mà mau bình phục. Sau khi mẹ khỏe hẳn rồi sẽ xin mẹ tha thứ vì không thực hiện lời hứa này. Anh Xuân kết hôn với chị Lan, mẹ có đồng ý đâu, thậm chí còn nói rằng Bin không có nét gì giống anh Xuân để gây ra sự ngờ vực trong tình nghĩa vợ chồng. Thế nhưng khi chị Lan thực sự là dâu hiền thì mẹ thay đổi cách cư xử ngay. Còn anh, ba em từng xem anh như rể thảo. Nếu em cải lời mẹ về làm dâu nhà anh, chắc thế nào cũng được tha thứ. Em có ngờ đâu, lời hứa của em chỉ có tác dụng làm vui lòng mẹ trước khi bà nhắm mắt.
Đó chỉ là lời hứa, em có thể không thực hiện vì chỉ có em và mẹ biết, nhưng trước hoàn cảnh hiện nay của gia đình, em không thể chọn con đường nào khác hơn. Nếu anh chưa nộp hồ sơ xin việc cho em thì anh giữ lại. Nếu anh đã nộp rồi, anh giúp em xin lại hồ sơ. Em sẽ xin dạy học ở quê em để thực hiện lời hứa với mẹ.
Em cũng hiểu rằng má anh đã già yếu. Bà rất cần anh lập gia đình để được bồng bế cháu và có người nối dõi tông đường. Chị của anh đã quá thương chúng mình nên đã mở lối, để chờ ngày em ra trường và bây giờ má anh không thể chờ được nữa.
Hãy quên em đi. Một người đàn ông đứng đắn và giỏi giang như anh sẽ là một thần tượng mà nhiều người mơ ước để chọn làm chồng, trong đó có em. Em vô cùng biết ơn anh đã giữ gìn sự trinh trắng cho em dù em quyết tâm dâng hiến”.
Bức thư kết thúc khác thường đã làm Tân như người mất hồn. Tân đứng lặng, sắp chết cứng thành một pho tượng, nếu không có lời nhắc của người bảo vệ trường.
-Trời tối rồi sao chưa về? Thầy Tân.
Cũng thứ hai hôm ấy, Toàn dậy từ khuya. Dọn dẹp nhà cửa và chuẩn bị cho các con ăn sáng xong, Toàn bước sang nhà ông Tâm gọi Thu dậy nhờ chăm sóc hai con gái. Sau khi biết Toàn dự họp đột xuất trên tỉnh, Thu nhờ Toàn ghé qua Sở Giáo Dục nộp hồ sơ xin việc. Toàn ngạc nhiên.
-Em đã gửi hồ sơ xin việc cho Tân rồi, sao lại còn nộp ở tỉnh mình nữa? Sợ nơi ấy không nhận à?
-Không phải anh à. Gia đình mình như thế này, bụng dạ nào em đi dạy ở xa được.
Câu trả lời của Thu càng làm Toàn thêm thắc mắc nhưng vì sợ trể giờ, Toàn chỉ nhắc mấy việc lặt vặt trong nhà và cưỡi xe đi.
  *
*  *
Tân buồn và giận Thu nhiều lắm. Hồi tưởng lại ba năm yêu nhau, lời lẽ của Thu lúc nào cũng dịu dàng nhưng bản tính rất quyết đoán. Thường thì Thu suy tính cặn kẽ trước khi quyết định một vấn đề nào đó. Đối với việc chia tay này, chắc chắn Thu đã chuẩn bị chu đáo từ lâu. Biết không thể nào lay chuyển Thu được, cũng không thể chờ đợi vì má ngày càng già yếu, Tân kết hôn với một đồng nghiệp đã lỡ thì.
Đám cưới Tân chỉ một mình Xuân thay mặt gia đình đến dự. Thương cảm cho hoàn cảnh của Tân và ngay cả em mình, Xuân đến sớm hơn ngày lễ thành hôn để phụ giúp Tân trong việc dọn nhà, dựng rạp.
Khi Xuân xa nhà, Thu phải vào phụ với Lan chăm sóc Bin và nhà cửa, vườn trại. Hàng ngày, ông Tâm qua ăn uống và ngủ lại nhà Toàn.
Thời gian trôi qua rất nhanh. Ngày mãn tang Sương ai cũng thúc giục Toàn đi thêm bước nữa. Toàn chỉ cười trừ. Ông Tâm lúc này cũng đã già yếu, đi lại lụm khụm nên phải chống gậy cho an toàn. Ông cũng hay tư lự, nhiều lúc ngồi một mình, nhìn di ảnh của vợ trên bàn thờ thật lâu rồi ông chỉ lắc đầu. Không ai đọc được những gì trong ý nghĩ của ông.
Một đêm không ngủ được, Thu vẫn còn đang chấm, soạn bài ông nhẹ nhàng kéo ghế ngồi bên cạnh.
-Thu à! Ba biết rằng con thương ba, thương hai đứa cháu nên đã hy sinh hạnh phúc riêng tư của mình. Không ai chê trách những việc con làm mà còn thương cảm con nhiều hơn. Bây giờ, Tân có vợ con rồi, ba cũng đã già yếu, con cũng nên lập gia đình cho ba yên lòng trước khi đi đoàn tụ với mẹ con.
Nói liền một mạch, chờ đợi hồi lâu chẳng thấy Thu nói gì, ông Tiếp.
-Cơ ngơi của thằng Xuân trong ấy bây giờ bề thế quá, chắc nó không về đây đâu. Con ráng kiếm cho ba một thằng ở rể cho vui nhà vui cửa, được không?
-Lấy chồng chứ đâu phải tìm mua một món hàng đâu ba. Phải có nợ duyên với nhau mới thành chồng vợ chứ.
Câu trả lời của Thu chẳng làm cho ông Tâm vui hơn. Ông chống gậy đứng dậy chầm chậm lê chân từng bước nhỏ. Cảm thương ba mình quá, Thu dìu ông đến tận giường, nhỏ nhẹ.
-Ba đừng nghĩ ngợi lung tung, cố ngủ một giấc cho khỏe nha.
Ông Tâm vừa ngã lưng, Thu quay lại bàn dọn dẹp sách vở và tắt đèn.
Đêm miền quê êm đềm, tĩnh lặng.
  *
*  *
Thu đi dạy đúng vào thởi điểm nước nhà đổi mới tư duy về kinh tế, không còn nạn ngăn sông cấm chợ vả thực hiện chủ trương bù giá vào lương. Với số tiền lãnh hàng tháng, Thu tiêu xài tiết kiệm và qua sự giúp đỡ của Toàn, Thu mua được một chiếc xe cánh én bỏ bãi mà Campuchia nhập từ Nhật để làm phương tiện đi lại. Lúc này, cô giáo được mặc lại áo dài truyền thống. Thu có được dáng hình thon gọn do thường xuyên lao động chân tay sau những giờ lên lớp, nên Thu được đồng nghiệp ngấm ngầm bình chọn là cô giáo mặc áo dài đẹp nhất trường. Khi hai anh em đi làm cùng một lượt, Toàn cũng từng khen ngợi.
-Thu mặc áo dài không cón có chỗ nào để chê. Chị Sương em nếu còn sống cũng không thua em đâu. Lời khen như tình cờ của Toàn đã làm Thu ngẫm nghĩ. Thì ra người anh rể cũng quan tâm đến em vợ của mình.
Thấm thoát cũng đến ngày mãn tang của bà Tâm. Hồi bà Tâm còn sống, ông và bà không cùng quan điểm về việc định hướng tương lai của Thu. Bây giờ bà Tâm đã thành người thiên cổ, ông cũng đã đến tuổi gần đất xa trời. Thu đã chấp nhận hy sinh hạnh phúc của  riêng mình. Tân cũng đã yên bề gia thất. Bỗng dưng ông lại muốn Thu thay vào vị trí của Sương. Đợi chờ cô bác láng giềng và bà con nội ngoại hai bên ra về, chỉ còn lại hai cha con, ông nói lên tâm trạng của mình. Chẳng ngờ, ông lại nhận được câu trả lời của Thu.
-Con đã từng hứa với mẹ như thế với ý nghĩ cho mẹ mau bình phục. Nhưng cho đến bây giờ, con vẫn xem anh Toàn là anh ruột của con. Ba cứ an tâm, con sẽ cố gắng tìm cho ba một người con rể như ba từng nói với con hôm trước.
Không vui cũng không buồn, ông Tâm chép miệng.
-Không biết ba còn sống đến ngày thấy mặt thằng rể út không?
Thu chỉ mỉm cười và chợt nghĩ đến tên bộ phim hoạt hình: “Hãy đợi đấy” để thay câu trả lời.
  *
*  *
Kể từ ngày phải chống gậy, ông Tâm chỉ qua lại quanh quẩn hai căn nhà. Thu và hai cháu ngoại lo việc bếp núc. Ruộng vườn được Toàn chăm sóc sau những giờ làm việc ở cơ quan. Thỉnh thoàng các con gái và vợ chồng Xuân về thăm nhưng cũng trong đôi lát. Đất nước đã qua thời bao cấp, ai cũng ra sức thực hiện chủ trương: “Dân giàu nước mạnh” nên con cái ông Tâm rất bận rộn. Bạn tâm tình của ông bây giờ là hai đứa cháu ngoại và cái truyền hình phát sóng cả ngày lẫn đêm.
Một lần có ba ông cháu ở nhà, ông ướm thử.
-Mẹ tụi con mất lâu rồi, để ông ngoại cưới vợ cho ba của hai đứa nha.
Bé Ba bức xúc phản đối tức thì, Bé Hai chẳng nói gì nhưng thể hiện chút buồn trên khuôn mặt vừa qua ngưỡng của thơ ngây. Ông Tâm tiếp.
-Chẳng lẽ tụi con bắt thằng Toàn ở vậy. Sau này lớn lên hai đứa đi làm hay lấy chồng xa, ba tụi con phải thui thủi một mình, chứ không được  như ông ngoại bây giờ đâu.
Câu chuyện của ba ông cháu chưa kết thúc, tiếng xe gắn máy của Thu vừa tắt trước sân. Bé Hai chợt lên tiếng.
-Hay là ông ngoại cưới dì út cho ba con đi.
Thu bước vào nhà, cả ba người đều yên lặng và Thu loáng thoáng nghe câu chưa rõ câu nói của bé Hai liên quan tới mình. Thu thúc giục.
-Hai đứa vào bếp phụ út làm cơm. Ba sắp về rồi đấy.
Lúc ba người vào bếp, vừa bày thực phẩm ra chiếc bàn con, Thu hỏi.
-Hồi nãy, ông ngoại và hai đứa bàn tính chuyện gì với nhau vậy?
Bé Ba nhanh nhẩu.
-Ông ngoại định cưới vợ cho ba con.
Thu hỏi tiếp.
-Hai đứa có ý kiến gì không?
-Con không đồng ý, còn chị Hai…
Bé Ba liếc sang chị ngập ngừng. Cái ngập ngừng của cháu gái đã làm rõ lời nói của Bé Hai mà Thu vừa thoáng nghe và cũng cho Thu biết đáp án của câu hỏi.
   *
*   *
Không ngờ câu trả lời của Bé Hai lại trùng với ước muốn của bà Tâm và lời hứa của Thu. Tự nhận thấy mình là người có vai trò chính đối vấn đề hệ trọng này của gia đình, nhưng sợ thiên hạ đàm tiếu và con cái không được hạnh phúc, ông Tâm quyết định không ép uổng.
Trong một dịp tình cờ, Thu đi dạy và hai đứa cháu ngoại đi học, ở nhà chỉ có hai cha con, ông Tâm thử hỏi Toàn.
-Sương mất lâu rồi, theo tập quán quê mình, mãn tang vợ là chồng có quyền đi bước nữa, không có ai chê trách. Con thì thế nào?
Được ba vợ quan tâm, Toàn thật lòng.
-Con còn trẻ chắc chắn là không ở vậy được đâu, nhưng nhìn nhiều cảnh ngộ mẹ kế con chồng con ngao ngán lắm, nhất là hai đứa con của con là con gái nữa.
Ngừng một hồi lâu Toàn tiếp.
-Con định khi nào tìm được người có điều kiện vừa làm vợ cho con và vừa làm mẹ cho hai đứa cháu ngoại của ba, con mới đi bước nữa.
Nghe con rể trả lời, ông Tâm bật cười.
-Điều kiện con đưa ra trong thời buổi này khó lắm con ạ!
Toàn tiếp lời.
-Vậy con chờ đến khi nào hai đứa con của con trưởng thành con mới tính.
Ông Tâm giễu cợt.
-Lúc đó có còn xí quách không mà lấy vợ.
Cả hai người đàn ông chết vợ cùng cười vang. Chợt nhớ ra lời của Bé Hai, ông Tâm xúi quẫy.
-Hay là con hỏi ý kiến hai công chúa của con xem sao?
 Toàn lại cười lớn hơn.
-Ai mà hỏi chuyện gì kỳ vậy ba.
Cuộc nói chuyện của ông già vợ và chàng rể kết thúc khi Thu chỡ hai đứa cháu về sau buổi học.
  *
*  *
Một đêm, chương trình truyền hình không có tiết mục theo ý thích, ông Tâm về ngủ sớm và Thu phải lo chấm soạn bài, còn lại ba cha con, Toàn đùa.
-Ông ngoại kêu ba cưới vợ, các con nghĩ sao.
Bé Ba đáp lời ngay.
-Con mới vừa xem vở cải lương: “Phạm Công Cúc Hoa”, con ghét mụ Tào Thị trong vở tuồng này lắm. Ba đừng đem bà nào giống mụ Tào Thị về nhà này.
          Bè Hai trầm tỉnh hơn.
          -Con đã nói với ông ngoại rồi. Ba cứ hỏi ông ngoại, sẽ biết được ý kiến của con ngay.
          -Nói cho vui vậy thôi, chứ hai con là tất cả của đời ba. Thôi hai đứa ngủ sớm để mai còn đi học.
          Trằn trọc nhiều đêm liền, Toàn cũng được ông Tâm nói lại ý kiến của Bé Hai.  Lúc ấy, Toàn chỉ cười.
          -Bé Hai là trẻ con, không hiểu được đời sống vợ chồng. Phải yêu nhau mới ăn đời ở kiếp với nhau được.
          Ông Tâm cười to hơn.
          -Tụi bây sống thời hiện đại nên nói vậy. Tao với mẹ bây có yêu nhau ngày nào đâu mà chưa bao giờ xảy ra chuyện lời qua tiếng lại. Quan trọng là mình nhẫn nhịn nhau để sống con à!
Sau buổi trò chuyện này, Toàn nghĩ chỉ có Thu mới có thể đáp ứng những điều kiện để cùng mình đi bước nữa. Toàn lại e ngại, dù bây giờ Thu  đã đứng tuổi, nhưng vẫn là gái còn son. Toàn đã có một đời vợ với hai con rồi. Liệu Thu có chấp nhận cuộc tình duyên gượng ép này không? Liệu đời sống vợ chồng  có hạnh phúc không? Bao nhiêu câu hỏi ập đến với Toàn.
Một buổi sáng, ngồi trong nhà ngắm nhìn Thu trong tà áo dài thướt tha chuẩn bị đến trường, Toàn nói một mình.
-Út Thu chẳng những đẹp mà còn dễ thương nữa.
Chờ Thu lên xe, Toàn bước sang nhà ba vợ, vội vàng lên tiếng.
-Xin được nghe lời ba nhưng không biết Thu có đồng ý không?
Nghe thế, vỗ vai Toàn, ông Tâm động viên.
-Hãy là người đàn ông bản lĩnh. Mưa dầm thấm lâu con à!
  *
*  *   
Một chiều hoàn tất công việc trước giờ dự tính. Sắp xếp hồ sơ  vào tủ, nhìn đồng hồ, Toàn nghĩ giờ này chắc Thu cũng vừa dạy xong tiết cuối. Báo với văn phòng có việc phải về sớm, Toàn chạy xe vừa đến cổng, trống nhà trường cũng  vừa  điểm vang báo giờ học kết thúc. Dừng xe nép một bên cổng trường, Toàn nhìn từng đợt học sinh lướt qua trước mặt. Thỉnh thoảng cũng có một vài giáo viên chạy xe chầm chậm theo sau. Không cần chú tâm, Toàn vẫn nhận ra dáng Thu chạy chiếc xe Cub cánh én sau cùng. Chờ nhóm học sinh đi qua, Toàn nổ máy chạy gần song song với Thu.
-Thu à! Anh có chuyện này muốn nói với em.
Thu dừng xe và hỏi lại.
-Anh đi công tác đột xuất hả?
-Chuyện dài lắm. Mình kiếm một quán nào uống nước đi.
Ngạc nhiên trước thái độ của Toàn, nhưng Thu cũng chạy xe theo sau.
Chọn một góc khuất yên tĩnh của quán cà phê, vừa kéo vạt áo dài để ngồi xuống ghế, Thu hỏi ngay.
-Anh em mình gần như sống chung một nhà, chuyện gì mà phải đến đây anh mới nói được?
Vẫn giữ nguyên bộ mặt nghiêm trang, Toàn nhỏ nhẹ.
-Chị Sương em mất lâu rồi, các con anh cũng đã lớn, anh muốn bước thêm bước nữa…
Toàn bỏ lửng câu nói, Thu ứng tiếp.
-Anh quan hệ xã hội rộng rãi, chắc tìm được người ý hợp tâm đầu rồi, hôm nào đưa về nhà chơi để gặp gở và làm quen với gia đình mình đi.
Khuấy đường cả hai ly cà phê đá. Đẩy một ly về phía Thu, gần như khó khăn lắm Toàn mới thốt được thành lời.
-Thu nè! Anh nói chuyện này, nếu em không đồng ý cũng đừng nói lại cho ai biết và xem như anh chưa bao giờ nói được không?
-Việc gì mà anh rào đón quá như vậy? Xưa nay anh hiểu tánh ý của em mà.
Toàn nói ngay như sợ không còn dịp nào để nói.
-Anh suy nghĩ kỹ rồi. Chuyện tình của em và Tân dang dở, Tân cũng đã yên bề gia thất. Cho đến bây giờ anh chưa biết em có yêu ai khác không, nếu em không chê anh già, anh xin được thay Tân. Ý em thế nào?
-Có kỳ quá không anh? Xưa nay, mình sống như anh em ruột cơ mà.
Toàn mạnh dạn.
-Xét cả hai mặt pháp luật và đạo đức, mình nên vợ nên chồng chẳng có gì sai phạm. Chỉ có một điều duy nhất là anh có xứng đáng với em không thôi.
-Anh làm em bất ngờ quá. Đây là việc quan trọng. Anh cho em một thời gian suy nghĩ, nhất là phải có ý kiến ba và phải thăm dò hai đứa nhỏ, mới trả lời cho anh được.
Không gì vui hơn, Toàn kêu tính tiền và hai anh em cùng lấy xe ra về. Đoạn đường đi về thường ngày, hôm nay bỗng vang lên giai điệu do Toàn huýt sáo ca khúc: “Lời tỏ tình mùa xuân”.
  *
*  *
Được sự đồng thuận của ông Tâm và hai đứa cháu, Thu chấp nhận làm vợ Toàn. Do Toàn mồ côi từ nhỏ nên ông Tâm là chủ hôn nhà trai lẫn nhà gái. Đám cưới được tổ chức tại nhà Toàn. Vào thời điểm ấy, chính quyền địa phương có chỉ thị cấm uống và nấu rượu mà Công an là ngành phải gương mẫu trong việc thực hiện chủ trương này. Lễ cưới thật đơn giản. Không còn nghi thức làm lễ tuyên bố như thời đất nước mới hòa bình. Hôm này Toàn khoác bộ lễ phục của sĩ quan công an và Thu mặc bộ áo dài như thường ngày đi dạy. Chỉ khác hơn là vải áo được vẽ kim tuyến và đầu Thu đội vòng hoa nên cô dâu trông thật dịu dàng, dễ thương. Hai đứa con Toàn nắm tay cô dâu chú rể làm lễ gia tiên, sau đó đến từng bàn tiệc chào ra mắt và cám ơn quan khách theo sự hướng dẫn của ông Tâm.
Tiệc cưới vừa tan, bà con nội ngoại hai bên, bạn bè, đồng  đội, đồng nghiệp của cả hai ra về; các chị ruột của Thu cùng Lan dọn dẹp nồi, niêu, chén bát; Xuân và với một số thuộc cấp thân tín của Toàn tháo dỡ rạp, sau đó đem trả bàn ghế, vật dụng cho các nhà lân cận. Xong việc, mọi người lần lượt ra về.
Trời vừa tối, cả nhà quây quần nơi phòng khách để xem chương trình những bông hoa nhỏ và thời sự. Hết hai chương trình này, lấy cớ bên nhà mình từ nay vắng vẻ, ông Tâm rủ hai đứa cháu ngoại sang ngủ chung.
Đôi tân lang và tân giai nhân nhìn nhau mỉm cười khi ba ông cháu đứng lên  vẫy tay từ giã.
Như bao cặp vợ chồng mới cưới, Toàn dìu Thu vào loan phòng. Ngây ngất trước nét đẹp thục nữ và hơi thở trinh nguyên của Thu, Toàn lần lượt  khám phá các ngõ ngách ngôi tòa thiên nhiên của riêng mình. Đang trên đường lên đỉnh điểm của sự yêu thương, Toàn bỗng nghe lạnh người và bản năng làm chồng đã ngủ yên từ khi Sương đột quỵ lần thứ nhất đến nay không chịu thức dậy. Buông tay khỏi người Thu, Toàn thở ra thất vọng. Thu tâm lý.
-Không sao đâu anh. Có lẽ anh quá lo toan trong việc chuẩn bị lễ cưới và mệt vì tiếp khách cả ngày. Ngủ ngoan đi. Mai nhé!
  *
*   *
Đêm sau và những đêm tiếp theo đều như vậy. Chẳng những Toàn mà ngay cả Thu cũng ngạc nhiên trước hiện tượng này. Chẳng ngại ngần, Thu đưa Toàn đến bác sĩ chuyên khoa. Qua kiểm tra cơ thể, không phát hiện được biểu hiện gì chứng tỏ Toàn bị suy nhược, bác sĩ hỏi riêng Tòan về đời sống tình dục. Không giấu giếm, Toàn thú thật đã từng có vợ hai con khỏe mạnh. Nhiều năm nay, kể từ ngày vợ lâm trọng bệnh, bản thân là sĩ quan công an phụ trách về trật tự xã hội của huyện nên Toàn sống rất gương mẫu. Tại địa phương của Toàn quản lý không có phim sex, cà phê ôm hay các quán nhậu trá hình nào khác. Toàn cũng cho bác sĩ biết Thu là em vợ và Toàn mới cưới Thu sau khi mãn tang vợ và mẹ vợ.
Như tìm được nguyên nhân, Toàn bị ức chế về sinh lý nhiều năm, tâm lý cũng không được thoải mái trong ngôi nhà còn đậm hình bóng của người vợ mà Toàn hết mực thương yêu, bác sĩ khuyên Toàn thử tạo một không gian riêng của hai người.
Trở lại cơ quan làm việc sau những ngày nghỉ phép, Toàn nhận được thông tin của một người bạn đồng khóa ở Cần Thơ vừa được thăng cấp và được rút về tăng cường công tác ở tỉnh. Người bạn này gửi thơ mời dự tiệc mừng và họp mặt toàn khóa. Biết Toàn mới cưới vợ, nhiều bạn đồng khóa không có mặt trong tiệc cưới, yêu cầu Toàn đưa Thu đến dự để ra mắt anh em.
Xin phép nghỉ tiếp hai ngày, Toàn và Thu xuôi về miền Tây bằng xe gắn máy. Trở lại con đường xưa ngày nào được Tân đưa qua, Thu nghe lòng ngậm ngùi.
Qua bắc Mỹ Thuận, đến ngã ba Vĩnh Long, Toàn dừng lại nghỉ ngơi. Nhìn con đường chạy về Trà Vinh, Thu tưởng chừng như đứng trước ngã ba lòng. Tiếng hô: “Lên đường” của Toàn sau khi uống nước xong đã kéo Thu về thưc tại. Toàn chạy một mạch trên đoạn đường đưa Thu đến bắc Cần Thơ. Đây là đọan đường xa lạ mà Thu phải chấp nhận chứ không còn một sự lựa chọn nào khác.
Tiệc vui kết thúc. Đưa Thu về khách sạn, Toàn ôm vợ vào lòng hôn thật sâu để cảm ơn.
-Em làm anh hảnh diện trước mặt bạn bè.
Không đợi Thu nói gì, hai tay nâng khuôn mặt Thu sát mặt mình, Toàn ngắm trong say đắm. Hình như không phải Thu mà là Sương của ngày xưa. Bằng những cử chỉ âu yếm quen thuộc, Toàn đã đưa Thu đến tận thiên đường. Một tiếng kêu nho nhỏ tận đáy lòng Toàn sau cuộc ái ân nhưng Thu nghe rất rõ : “Sương ơi!”
Hai giọt nước mắt lăn dài trên má Thu.
 
Chương cuối
 
Phận đời của các nhân vật chính trong truyện này đã rõ. Những người được sinh ra và lớn lên trong chiến tranh đều ra sức học tập và tận tụy với công việc được xã hội phân công. Bi kịch trong cuộc sống của họ là do số phận và cơ chế bắt buộc phải có của một đất nước vừa mới được lập lại hòa bình.
Số phận hình như do thiên định, còn cơ chế nếu được thay đổi thì cuộc sống con người sẽ thay đổi theo.
Hơn ba mươi năm nước nhà đổi mới, đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao. Về mặt giáo dục, nhiều trường học được xây dựng với quy mô đạt chuẩn quốc gia nhưng chất lượng giáo dục toàn diện đang cần phải xem lại. Bao nhiêu học sinh bây giờ yêu môn Sử như Tân và Thu? Các nhân vật của thế hệ tiếp theo trong truyện như Nhi, Dũng, Bé Hai, Bé Ba và Bin bây giờ đã trưởng thành nhưng cuộc sống của họ như thế nào?
Trước thực trạng xã hội hiện nay, xin được nhường câu trả lời cho mọi người. Chắc chắn một điều rắng, ai cũng muốn con cháu mình đều trở thành những đứa con ngoan, những công dân tốt và các tệ nạn xã hội đang vây quanh không làm tha hóa chúng./.
 
Trần Văn