ĐỌC “SẦU RIÊNG” THƠ T.T.QUỲNH HOA – Châu Thạch

6
882

 

 

 

ĐỌC “SẦU RIÊNG” THƠ T.T.QUỲNH HOA

Châu Thạch

 

SẦU RIÊNG 

  

Chiều về trông ra hướng núi

Mây mù khuất đỉnh quê hương

Hơi sương thấm lòng ly khách

Sầu riêng trĩu bước tha hương

 

Sóng đời xô con xa mẹ

Vai gầy nặng áng phù vân

Lá thời gian úa rụng bao lần

Đêm thoi thóp đường về xa ngái

 

Nợ áo cơm lưng đời chưa cạn

Đoá phù dung rả cánh xuân thì

Gió chiều hoài trỗi khúc ly quê

Chân lữ thứ đã mòn nơi phố lạ

 

Trong thâm sâu ước một lần được khóc

Được cúi đầu tạ lỗi khoảng trời xưa

Được kể mẹ nghe những phút dại khờ

Vì con hiểu lòng người biển cả

 

Con muốn về bên mẹ, mẹ ơi !

Chiều nay khi tóc quyện mây trời

Con nghe tê cứng hồn hoang lạnh

Bỗng thấy mình đơn côi…

 

                            T.T.Quỳnh Hoa

 

Lời bình:   Châu Thạch

Đầu đề của bài thơ là “Sầu Riêng” nhưng bài thơ lại nói lên nỗi sầu chung của bao lớp người trãi qua bao thế hệ. Mấy ai mà không biết hai câu ca dao “Chiều chiều ra đứng ngõ sau/Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều”, hay quê tôi là Quảng Nam thì có câu ca dao “Ngó lên Hòn Kẽm Đá Dừng/Thương cha nhớ mẹ quá chừng bậu ơi” nói lên biết bao sự trăn trở thắm thiết của tấm lòng con, nhất là những người phải ly cách mẹ cha. Tuy thế tác giả dùng chữ “Sầu Riêng” không sai đâu, vì nỗi sầu nầy không ai giống ai bởi quê hương khác nhau, hoàn cảnh ly biệt khác nhau, và sự nhớ thương đau đáu trong lòng của mỗi người khó mà chia sẻ cùng ai. Bài thơ “Sầu Riêng” của T.T. Quỳnh Hoa hình như chứa đựng hết sự thắm thiết trong hai câu ca dao trên. Đọc câu thơ đầu tiên đề cập đến núi, tự nhiên tôi nghĩ đến Hòn kẽm Đá Dừng của quê hương tôi. Đây là một thắng cảnh ở thượng nguồn con sông Thu Bồn. Tại khu vực nầy sông trôi hiền hoà giữa hai dãy núi có vách đá sừng sững mà ai nhìn cái vẻ đẹp vừa trầm lặng vừa hùng vĩ ở đây lòng đều tự nhiên nhớ đến mẹ cha.

 Không như cái nhìn trực tiếp thấy Hòn Kẽm Đá Dừng, T. T. Quỳnh Hoa vào đề ở vế thơ đầu với dãy núi rất xa có mây mù che khuất với hơi sương từ dãy núi đó lại thấm vào lòng của người ly khách đứng từ xa xôi ngóng lại quê mình:   

 

Chiều về trông ra hướng núi

Mây mù khuất đỉnh quê hương

Hơi sương thấm lòng ly khách

Sầu riêng trĩu bước tha hương

 

Vế thơ cho ta thấy sự vắng vẻ, hiu quạnh và lạnh lẽo trùm khắp bầu trời. Người ly khách đứng trước cảnh vật cao rộng thấy lòng mình cũng cao rộng, nhưng đó là sự cao rộng của nỗi buồn trùm không gian, khiến cho sự thê thiết của nỗi sầu riêng càng trĩu nặng.

Qua vế thơ thứ hai tác giả dùng sóng, dùng mây, dùng lá hình dung cho thăng trầm của đời mình khiến cho ta thấy được hết sự lao lung và sự phôi pha của một kiếp người:

 

Sóng đời xô con xa mẹ

Vai gầy nặng áng phù vân

Lá thời gian úa rụng bao lần

Đêm thoi thóp đường về xa ngái

 

“Phù vân” chỉ đám mây hợp tan trong thoáng chốc, thay đổi không ngừng. Đám mây đó ở trên trời cao nhưng ở đây tác giả lại cho nó nằm ngay trên chiếc vai gầy của mình. Đám mây đó phiêu bồng nên rất nhẹ nhưng tác giả lại cho nó nặng trên vai mình. Câu thơ dùng hình ảnh sống động mà diễn tả tâm tư là cái vô hình dáng, lột tả tận cùng những biến đổi liên tục và sự biến đổi ấy công phá vào điểm mong manh trong cuộc sống. Trong vế thơ nầy tác giả còn dùng “lá thời  gian úa rụng” là một cách chơi chữ tuyệt vời, biến từng phiến thời gian như từng chiếc lá vàng rơi rụng, diễn tả trọn vẹn được hình ảnh thơi gian chết vừa buồn thảm mà cũng vừa rất nên thơ.

Qua vế thứ ba tác giả đưa vào thơ sự mệt mõi của cuộc đời, ta thán nợ áo cơm, chân lữ thứ để làm sâu đậm nỗi sầu riêng vì ngày ngày “Gió chiều hoài trổi khúc ly quê:

 

Nợ áo cơm lưng đời chưa cạn

Đoá phù dung rả cánh xuân thì

Gió chiều hoài trỗi khúc ly quê

Chân lữ thứ đã mòn nơi phố lạ

 

Hoa Phù Dung là loài hoa sớm nở tối tàn. Sáng hoa có màu trắng tinh khiết, trưa hoa đổi màu hồng và tối thì hoa có màu đỏ thẫm rồi nhạt lần, nhạt lần, tàn rụi trong đêm. Tác giả dùng câu thơ “Đoá phù dung rả cánh xuân thì” sau câu thơ “Nợ áo cơm lưng đời chưa cạn” cho thấy cái nợ áo cơm nó tàn phá đời ta đến là thế nào! Câu thơ cũng cho ta thấy ngoài nợ áo cơm, cuộc đời con biết bao nhiêu nợ khác, khiến nhiều người phải xa quê hương, phải thương cha nhớ mẹ mà chẳng có dịp quay về. Vế thơ như đưa nhiều nỗi khắc khỏi vào trong cơn gió chiều thổn thức, trong bước chân lữ thứ cô dơn, lạc loài nơi phố lạ. Tác giả dùng chữ “phố lạ” chứ không dùng chữ “Xứ lạ” vì chữ “phố lạ’ có gợi lên một chút niềm vui ở chổ đông người, nhưng ở chổ đông người mà không có thân quen thì sự lạc lõng ta cảm thấy tăng lên càng rỏ rệt. Vế thơ còn cho ta thấy có một chút ý vị trong bước chân người xa xứ, vì có lẽ bước chân ấy là bước chân của người thơ nên ngoài sự gian truân thì còn chiêm nghiệm thêm chút ý nghĩa trong cuộc đời lang bạc. Từ đó “sầu riêng” còn chứa đựng nét “sầu thơ”.

Hai vế chót của bài thơ là toàn bộ những lời thỏ thẻ tác giả nói một mình. Đây là sự biểu hiện tâm lý của con người, thổ lộ ra hết để vơi đi những chất chứa trong lòng:

 

Trong thâm sâu ước một lần được khóc

Được cúi đầu tạ lỗi khoảng trời xưa

Được kể mẹ nghe những phút dại khờ

Vì con hiểu lòng người biển cả

 

Con muốn về bên mẹ, mẹ ơi !

Chiều nay khi tóc quyện mây trời

Con nghe tê cứng hồn hoang lạnh

Bỗng thấy mình đơn côi…

 

Hai vế thơ gói trọn ước mơ của hàng vạn người xa mẹ. Ước mơ thật chính đáng và càng ước mơ càng bày tỏ thêm những điều chưa hề đạt được.

 

Đọc “Sầu Riêng” ta thấy nhưng hình ảnh nổi lên thật rõ nét. Quê hương thì như mây mù phủ đỉnh non xa. Đời thì như con sóng, như áng phù vân. Thời gian như những chiếc lá vàng rơi và nợ áo cơm làm cho ta như đoá phù dung rả cánh. Tất cả nhưng suy nghiệm đó do đâu mà đến? Do nỗi nhớ mẹ mà ra. Hình ảnh mẹ trong “Sầu Riêng” không rỏ nét, nhưng chính sự không rỏ nét đó làm cho thơ hình dung được mẹ của bao người, 

                “Sầu Riêng” ơi “Sầu Riêng” 

                  Bao giờ cho hết “sầu riêng” nhỉ?

                  Lúc đó Mẹ gần khắp thế gian

                  Lúc đó “Sầu Riêng” thôi nước mắt

                  Và ta không khóc bởi thơ Quỳnh.

                                                      Châu Thạch

                 

6 BÌNH LUẬN

  1. Tiền bối Châu Thạch thật quá ư là lão luyện trong việc thâm nhập vào ý thơ của thi hữu. Tôi từng có nhiều lần gặp gỡ thân mật với nhà thơ bác sĩ TTQH nhưng chưa cảm nhận được chiều sâu thẵm của nữ sĩ đáng yêu mến nầy. Đúng là quỳnh hoa chỉ nở vào đêm nhưng bát ngát hương thơm. Xin được chúc mừng cả hai.Mong được đọc lài bài bình nầy trên tuyển tập Đất Đứng sắp xuất bản ! Tôi sẽ ửng hộ hết mình. Trân trọng !

  2. Đây là một bài thơ hay viết về mẹ,giản dị và đầy xúc động,những hoài niệm về người mẹ dấu yêu sau thời gian lưu lạc nơi đất khách quê người,cho đến một ngày tác giả chợt nhận ra mình không còn trẻ nữa và năm tháng bôn ba vì miếng cơm manh áo,đoá phù dung đã héo úa rã tàn.Tuy nhiên tác giả đã quên một điều nghiêm trọng nhất khi ví mình như một đoá PHÙ DUNG .Hoa Phù Dung là một loài hoa đẹp,sớm nỡ tối tàn.Tuy nhiên người đời hay ví loài hoa này như những cô gái xinh đẹp nhưng đỏng đảnh hay thay lòng đổi dạ,thiếu sự thuỷ chung trong tình nghĩa vợ chồng,hoặc sớm nắng chiều mưa theo như một số nhận định của phần định nghĩa về hoa PHÙ DUNG trên các trang báo mạng.Theo tôi nghĩ có lẽ tác giả vô tình không biết ý nghĩa của loài hoa này,mà chỉ biết rằng hoa PHÙ DUNG là một loài hoa đẹp luôn thay đổi sắc màu.Thật đáng tiếc nếu như có những người ác tâm có những suy nghĩ nông cạn thì vô hình trung tác giả sẽ bị quy chụp một cách tàn nhẫn.Tác giả CHÂU THẠCH đã cho chúng ta đọc một bài bình tương đối hay và có lẽ tác giả CHÂU THẠCH cũng thừa hiểu ý nghĩa của loài hoa này.Tuy nhiên có lẽ vì lý do tế nhị nên CHÂU THẠCH không muốn mổ xẻ thêm.Thật đáng tiếc…..thật đáng tiếc .

  3. Kính Châu tiên sinh và quí độc giả !

    Khi đọc bài viết của Châu tiên siinh, một lần nữa tôi đã khóc. Vâng tôi không cầm lòng được giống như lúc tôi viết bài thơ này, bởi vì một lần nữa tiên sinh đã khơi dậy niềm thương cảm trong lòng tôi…
    Cảm xúc này chưa lắng thì cảm xúc khác lại dâng trào.. Không biết làm sao có thể diễn tả được tâm trạng của tôi lúc đó, giống như bị choáng vậy. tôi có cảm tưởng như tiên sinh đã nhìn thấy và đọc bản gốc của tôi rồi vậy.

    Trong bản gốc đó, ở dưới tựa đề bài thơ tôi đã viết câu ca dao ( in nghiêng) “chiều chiều ra đứng ngõ sau…” và ở đoạn kết bài thơ tôi đã viết câu ca dao khác (cũng in nghiêng), câu mà tiên sinh đã nhắc đến trong bài “ngó lên Hòn Kẽm Đá dừng…”, câu ca dao này tôi học được nhờ mẹ chồng tôi, khi bà ru cháu nội….(Ba Mẹ chồng tôi là người xứ Quảng).

    Viết thì như thế, nhưng khi gửi bài tôi thấy thật phiền toái khi phải kèm theo chú thích (*) :”ca dao xứ Quảng” nên đã bỏ đi.

    – Ở câu cuối của khổ thứ ba, đúng là tôi đã dùng từ “xứ lạ” nhưng sao đó tôi chỉnh lại “phố lạ”…
    — Cái cái tên ” sầu riêng” cũng đã làm tôi trăn trở hoài trước khi chọn tên…những trăn trở ấy cũng được tiên sinh nhìn thấy. Quả thật rất tuyệt diệu.

    Kính Châu tiên sinh ! Tôi thật sự xúc động và không biết phải viết thế nào cho phải…

    Bút pháp của tiên sinh thật linh hoạt, sắc sảo lại được viết bằng sự cảm nhận quá ư tinh tế. Thật vô cùng kính phục.

    Xin cảm ơn tiên sinh đã khảy lên tiếng đàn đồng điệu. Kính chúc tiên sinh sức khoẻ.

    Cảm ơn quí độc giả đã đọc thơ và cảm ơn nhã ý của nhà thơ Nghiêm Khánh.

    Cuối cùng, xin được cảm ơn BQT và trang văn học Đất Đứng là cầu nối cho những người yêu văn thơ như chúng tôi. Xin cảm ơn.

    Trọng kính

    TT.Quỳnh Hoa

  4. Quả thật như nhà thơ Phan Hoài Nam đã góp ý. Hoa Phù Dung được đời gán cho ý nghĩa như một cô gái đỏng đảnh với nhiều tính xấu.Nhưng đó chỉ là đời gán tội cho hoa một cách bắt công ( cũng giống như ngày xưa người ta gán cho Thuý Kiều tội làm gái thanh lâu). Thật ra PHù Dung là loài hoa sớm nở tối tàn, nhận chịu số phận phôi pha để bày tỏ luật vô thường của trời đất. Trong cuộc đời ngắn ngủi của một ngày, Phù Dung đã đi trên nỗi buồn nhân thế, vui nở bằng tất cả niềm tin niềm vui và niềm sống. Là một thi sĩ có cái nhìn tinh tế, nhà thơ T.T. Quỳnh Hoa đã có cái nhìn khác về Hoa, không theo sự áp đặt bất công của con người quy chụp oan uổng cho Hoa. Đó là một cái nhìn mới và đúng rất đáng khâm phục. Hơn nữa trong hai câu thơ “Nợ áo cơm lưng đời chưa cạn/ Đoá phù dung rả cánh xuân thì” tác giả chỉ dùng đoá hoa Phù Dung để làm một hình ảnh cụ thể diễn tả sự tàn tạ chớp nhoáng của đời người do nợ áo cơm đem đến chứ không phải dùng hoa để ca tụng tư cách người phụ nữ nên ta không nên suy diễn rộng quá khi đọc thơ. Đây chỉ là quan niệm của cá nhân Bạn Văn tôi, chỉ xin trình bày như là trên bàn tròn thảo luận vui vẽ cùng nhau. Kính ./.

  5. -Anh Phan Hoài Nam và anh Bạn Văn kính mến !
    Cho phép tôi được gửi lời xin lỗi đến 2 anh (chị) vì bận chút việc nên hôm nay mới có thể gửi lời cảm ơn được.

    – Kính anh Phan Hoài Nam !
    Rất vui khi đọc những lời góp ý thẳng thắng, chân tình của anh. Đối với tôi những ý kiến này rất có ích và vô cùng quý báu, vì vậy xin phép anh và quý độc giả cho phép Quỳnh Hoa được ghi nhận những ý kiến này để làm vốn hành trang cho những bài viết sau này mà không bàn luận gì thêm .
    Một lần nữa vô cùng cảm ơn anh Phan Hoài Nam. Kính chúc anh và gia đình có nhiều niềm vui trong cuộc sống.
    Trọng kính !

    – Kính anh/chị Bạn Văn !
    Tôi rất cảm kích khi đọc những dòng cảm nhận của Bạn Văn. Dù chỉ vài dòng thôi nhưng sự đồng cảm về một loài hoa thì thật sâu sắc.
    Cảm ơn rất nhiều. Kính chúc anh/chị và gia đình an lạc.
    Trọng kính
    TT.Quynh Hoa

  6. Tôi YÊU bài Thơ SẦU RIÊNG của Quỳnh Hoa. Mặc dâù tôi mồi côi Mẹ , và cũng không có Mẹ Chồng cho nên khái niệm về Tình Mẫu Tử trong Tôi rất mờ nhạt ….
    Tôi có đọc một bài viết của QH, và tôi nhớ quê chồng của nữ sỹ ở Quảng Ngãi. Miền Trung có nhiều ngọn núi già hiền hòa…. lô nhô giữa những giải ruộng xanh màu lúa mạ, ngô khoai….tít tắp đến chân trời… Cho nên chẳng lạ gì khi Nữ Sỹ nhìn bóng núi chiều hôm mà NHỚ NHÀ. Và Mẹ là tâm điểm ẤM ÁP của ngôi nhà ký ức trong mỗi chúng ta.
    Tôi đã gặp bóng dáng Người CHA của Nữ Sỹ qua vài tác phẩm của QH và tối cảm thấy mình thiếu xót khi không khám phá ra hình ảnh Mẹ qua bút pháp của cô ấy… và hình như đây là bài thơ đầu tiên tôi diện kiến được Mẹ trong thơ của Quỳnh Hoa thì phải ?
    Trong thâm sâu ước một lần được khóc
    Được cúi đầu tạ lỗi khoảng trời xưa
    Được kể mẹ nghe những phút dại khờ
    Vì con hiểu lòng người biển cả….
    Với khổ thơ này, trong câu cuối tôi bỗng muốn từ Lòng NGƯỜI phải được viết bằng chữ IN HOA như một đại từ nhân xưng cho TRÒN NGHĨA.
    Tôi đọc bài Bình sâu sắc của Huynh Châu Thạch. Tôi không dám ca tụng bút pháp của huynh ấy, vì tôi không tìm được Ngôn Từ trọn vẹn để diển tả hết sự tinh tế trong những bài Bình Thơ của huynh ấy! Rất chau chuốt nhưng không khách sáo màu mè. Rất chân tình và sâu sắc… như có lần tôi viết: Huynh Châu Thạch sinh ra để chia sẻ Nỗi Niềm Thơ với Bạn Thơ vậy!
    Trong đoạn kết Huynh Châu Thạch viết:
    “Sầu Riêng” ơi “Sầu Riêng”
    Bao giờ cho hết “sầu riêng” nhỉ?
    Lúc đó Mẹ gần khắp thế gian
    Lúc đó “Sầu Riêng” thôi nước mắt
    Và ta không khóc bởi thơ Quỳnh.”
    Nhưng tôi chắc rằng huynh ấy còn khóc dài thôi…bởi nhiều áng thơ khác đang chờ huynh ấy khóc. Thật lạ lùng nếu ta bắt gặp được những giọt nước mắt của quý lão ông Tuổi Hạc.. bởi vì, như Máu vậy, NƯỚC MẮT của họ THƯỜNG CHẢY NGƯỢC VỀ TIM…
    Cảm ơn hai nhà Thơ đã cho tôi dạt dào cảm xúc
    Thân ái,

Comments are closed.