Xếp lại bức tranh hôm qua để mở ra hy vọng – Nguyễn Khánh Tuyết Vy

0
58

Nguoinguthue

   Khoa học – kĩ thuật đã nuôi dưỡng những giấc mơ làm giàu, đồng thời kéo theo sự suy thoái các giá trị văn hóa đạo đức. Con người chạy theo sự hào nhoáng của danh vọng và lấy đó làm thước đo của sự nghiệp thành công. Sẽ còn lại điều gì khi hạnh phúc bị lãng quên, khi những giá trị đích thực chỉ còn trong mộng? Và trong đêm tối phủ vây, ta sẽ tìm đâu chút hơi ấm tình người nơi những góc phố lạnh lẽo mà con người ở đó đang bị cuốn vào dòng chảy khủng khiếp của thời gian?… Biết bao trăn trở về thời đại như cất lên, cộng hưởng vào không gian nghệ thuật qua tác phẩm Người ngủ thuê của Nhật Phi.

   Người ngủ thuê là tác phẩm đạt giải nhất cuộc thi Văn học tuổi hai mươi năm 2014. Không chỉ là bức tranh khắc họa đậm nét hình ảnh hiện thực của thế kỉ XXI, tác phẩm còn được vẽ nên bởi ranh giới giữa thực và mộng, sự kì ảo ấy chính là nét thú vị ở thiên truyện này. Thực và mộng diễn ra song song theo diễn biến câu chuyện để bộc lộ suy nghĩ của giới trẻ trong thời buổi hội nhập thế giới, Nhật Phi quả là một cây bút trẻ đầy tài năng và giàu sức sáng tạo khi đã viết Người ngủ thuê.

   Nhà triết học Talet có câu nói nổi tiếng: “Không ai tắm hai lần trên cùng một dòng sông.”, dòng đời thường được ví như dòng sông, luôn vận động và luôn trôi chảy. Thời gian biểu thị sự trôi đi của dòng đời, trôi nhẹ nhàng đến nỗi con người không cảm được sự trôi ấy, nhưng sức mạnh của thời gian có thể làm thay đổi mọi thứ, có thể thay một cuộc sống bình yên lặng lẽ của những ngày xa xưa thành nhịp sống vội vàng và nhộn nhịp. Thời gian có thể hủy diệt những gì xưa cũ nhưng cũng có thể hồi sinh những niềm tin và những khát vọng đẹp. Tác phẩm Người ngủ thuê là một bản nhạc trầm buồn, sâu lắng của hoài niệm, của cô đơn, sự nuối tiếc quá khứ, của hy vọng về sự đồng điệu giữa con người với cuộc sống, của niềm hạnh phúc khi mỗi cá nhân được phát triển tài năng toàn diện.

   Câu chuyện lấy bối cảnh một thành phố nhịp sống rất hối hả, ai cũng vất vả trong cuộc mưu sinh của chính họ. Thời đại trong truyện là những hình dung về một thế kỉ tương lai với sự phát triển vượt bậc của khoa học. Ở thời đại ấy, một thành tựu công nghệ y sinh ra đời: thiết bị truyền năng lượng qua giấc ngủ. Thành tựu đó ra đời để giải quyết vấn đề thời gian cho những người bận rộn, giải quyết được cả vấn đề việc làm cho người thất nghiệp. Bi kịch của thời gian nằm ở chỗ: Có những người luôn luôn cảm thấy thời gian của mình không bao giờ đủ, trong khi lại có những kẻ dư thừa thời gian không biết dùng để làm gì., theo như lời giới thiệu sản phẩm của nhân vật H trong truyện, chính sự mất cân bằng của việc sử dụng thời gian ở mỗi người đã sinh ra bi kịch của thời gian.

   Với một xã hội mà khoa học kĩ thuật được đưa lên hàng đầu, phát minh ấy xem ra rất bình thường và tiện ích đối với mọi người, nó giúp họ giữ lại được những khoảng thời gian sẽ mất cho giấc ngủ của họ.

   Thế nhưng, càng giữ được nhiều thời gian chừng nào, người ta lại càng mất nhiều chừng ấy, mất những giây phút tận hưởng các giá trị văn hóa tinh thần, mất những ngày tận hưởng sự tươi đẹp của đời sống vì công việc đã trói chặt họ vào những tham vọng. Những bức tranh đều nhạt nhòa trước mắt nhân vật tôi: Tôi đứng lại một hồi lâu bên bàn, thử cố hình dung liệu có thể đặt C vào trong khung cửa sổ trống bên kia hay không. Cuối cùng, tôi bỏ cuộc, ngạc nhiên thấy mình không thể nào nhớ nổi gương mặt mối tình đầu. Vả chăng, ô cửa sổ này đã là của một người khác rồi.. Khi công nghệ lấp đầy cuộc sống, những tháng ngày trở nên trống trải đến vô nghĩa, đó là sự trống trải về tâm hồn và thái độ sống bi quan, chán chường mọi thứ đang diễn ra.

   Cái tôi cá nhân không thể hòa nhập với cuộc đời, đó sẽ là một bi kịch lớn. Bi kịch đó đã đẩy nhân vật tôi đến tình cảnh phải xin làm người ngủ thuê sau khi anh tốt nghiệp đại học ngành kiến trúc, Nếu như họ cần thời gian đến thế… thì đây! Tôi bán cho!. Anh mê vẽ tranh, anh chán nản cuộc sống quá nhạt nhẽo, không gây được chút ấn tượng gì. Anh cũng là một chàng trai từng có thời thơ ấu ở đồng quê yên bình với ước mơ đẹp là được vẽ được thật nhiều cảnh: Có những buổi chiều tôi tự tách mình khỏi đám bạn, mang theo giấy vở và bút màu, đạp xe quanh cái huyện con con của mình để tìm một chỗ ngồi vẽ. Tôi tìm những đoạn đê nhìn xuống cánh đoồng cạn, những dòng kênh nước đục màu phù sa, những ruộng muối trắng xóa, những bãi cát nước đen ngòm…

   Tất cả kỉ niệm ấy chỉ là những hình ảnh còn sót lại trong trí nhớ anh, chợt tái hiện trong tiềm thức anh khi anh đang bất mãn trước cuộc sống vô vị vẫn ngày ngày diễn ra mà anh không biết làm cách nào để thời gian trôi đi một cách không lãng phí. Những hình ảnh thời thơ ấu, căn phòng áp mái với khung cửa sổ nhỏ nhắn, mối tình đầu…  trở thành những bức tranh ngắc ngoải nơi tâm trí anh chút tàn hơi còn lại khi chúng đã nhạt và chẳng còn mang lại cho anh niềm phấn khởi yêu đời nào. Những bức tranh như thể, cứ chết dần mòn trong anh từ lâu vì những chuyện buồn diễn ra trong cuộc sống của anh, vì anh không thoải mái trong một xã hội không hòa điệu với tâm hồn mình.

   Anh làm bạn với con nhện sống trên trần phòng anh. Cuộc sống hằng ngày, kể cả công việc của anh đều thu gọn ở cái giường – cái gối – cái chăn – trần phòng – mạng nhện: Tôi thì thầm với con nhện, và hình như nó vừa giơ một trong tám cái chân của mình lên vẫy đáp lại tôi., anh hốt hoảng khi con nhện đột ngột biến mất, và tuyệt vọng khi anh biết mình sẽ mất con nhện vĩnh viễn lúc anh trông thấy nó rơi vào xoáy nước: Không còn một cơn cuộn trào nào nữa, tất cả, kể cả cảm giác trống rỗng hay những nỗi đau, tất cả đều đã bị cuốn trôi theo dòng nước xả trôi đi mất hút rồi. Tôi bình thản rửa tay, lau tay vào khăn khô trước khi quay trở lại phòng, bước thẳng vào giường. Bình thản kéo chăn, rồi vùi mặt vào gối, tôi thấy nước trào ra như đang được vắt từ đôi mắt nhắm của mình..

   Khi người ta bỏ tiền ra để mua lấy thời gian, khi thời gian trở thành một thứ quý báu đối với họ và họ tìm mọi cách để khai thác, tận dụng thời gian một cách tối ưu, thì nhân vật tôi lại cho rằng: Không phải thời gian của tôi đang bị lãng phí, mà cả cuộc đời tôi đã là một sự phí phạm rồi. Đó là một góc nhìn khác của tác giả về thời gian, thời gian chưa phải là thứ quý nhất mặc cho đời người là hữu hạn, mặc cho ý thức về thời gian là thứ đẩy con người vào tuyệt vọng, nó chỉ thực sự quý giá khi con người cảm thấy hài lòng về những gì mình trải qua và đã thực hiện được.

   Trước bao nỗi niềm cay đắng và căn phòng tẻ nhạt đã gói trọn nhân vật tôi vào những giấc ngủ thuê kiếm sống, người con gái trong những giấc mơ đã dẫn lối cho anh bước vào thế giới của riêng anh, góc phố của những mái ngói đỏ rêu phong. Góc phố nhỏ bé cô đơn với những căn nhà cũng nhỏ tựa vào nhau, những mái ngói đỏ quạch, những bức tường rêu phong. Bình yên quá, mà cũng u hoài quá!, thế giới ấy, cảnh sắc của một hoài niệm về phố Hà Nội xưa đã đưa anh quay về một cảm thức sống đích thực. Ở đó, anh không chỉ ý thức được sự tồn tại của mình, anh còn cảm thấy một sự đồng cảm lan tỏa trong tâm thức anh khi nàng bước ra từ màn đêm, tự nhiên như thể thuộc về màn đêm ấy. Nàng bước từ màn đêm khôn cùng vào một miền sáng phía ấy, vẫn xa, nhưng đã là hữu hạn khoảng cách rồi.. Trong mơ, thế giới là của anh và anh như thể được soi sáng bằng những nguồn sáng không tên. Ở cái thời đại chưa mang dấu ấn của sự phát triển công nghệ – kĩ thuật, thứ ánh sáng không phải phát ra từ bất kì một nguồn năng lượng nào, đó là thứ ánh sáng được rọi lại từ những giá trị văn hóa truyền thống đẹp nhất, nhưng lại cũ kĩ và phai mờ trong một xã hội mà tất cả đang diễn ra quá nhanh, quá vội trừ sự phát triển các giá trị thuộc về nghệ thuật, nhân văn.

   Từ công việc ngủ thuê, nhân vật tôi có cơ hội bước vào cuộc đời thật sự khi anh gặp Y, J, Q, K, L; những nhân vật đại diện cho mỗi lớp người, kiểu người trong xã hội. Qua một buổi đi ăn khuya cùng Y, anh đã nhận được hơi ấm tình người từ nỗi bất hạnh của Y, từ bát cháo gà và quả trứng chần nóng hổi mà cô bán hàng đã đưa Y khi cô nhìn thấy gương mặt xanh xao mệt mỏi của Y. Đó chính là ánh sáng tỏa ra từ nguồn sáng của yêu thương, nguồn sáng của sự đùm bọc và sẻ chia trong đêm khuya lạnh lẽo nơi góc phố không người.

   J, Q, K; những khách hàng của Trung tâm kết nối chia sẻ thời gian Happy Time đã cho nhân vật tôi bước vào cuộc đời thực sự. Anh ta cần phải học để hiểu những động cơ của con người, hiểu những ảo tưởng và những nỗi thống khổ của họ để tìm được một thái độ ứng xử đúng đắn với từng con người đồng loại của mình cũng như với cộng đồng. (A.Einstein), anh đã học từ trường đời hay từ chính những khách hàng của trung tâm mà anh đã làm công việc ngủ giúp họ, học được những điều mà sách vở chưa lần nào dạy anh, những bức tranh đầy thơ mộng chưa lần nào cho anh thấu hiểu. Anh đã rơi vào bi kịch khi anh tách biệt khỏi đời sống, khi anh cứ kiếm tìm bức tranh đẹp nhất với hình ảnh ấn tượng nhất.

   Chỉ có một bức tranh duy nhất, bức tranh được vẽ nên từ tạp nham những mảng màu của tham vọng, của trụy lạc, hưởng thụ, của phận người đáng thương. Một bức tranh không lưu lại trên giấy bằng những nét bút đường vẽ, dù anh không vẽ, bức tranh ấy vẫn tồn tại. Cái vòng đời quần quanh vẫn cuồng quay trong bức tranh, nhanh hơn, gấp gáp hơn, và đôi lúc lại chậm rãi hơn trong khoảng lặng của lòng người.

   Thay vì ngủ giúp J một đêm để J thức đi tìm sự khoái lạc trong cuộc truy hoan với một cô gái, anh từ chối, anh sử dụng khoảng thời gian ấy để dạo phố và cảm nhận nhịp sống của phố. Anh khinh thường đến ghê tởm K, một doanh nhân vung tiền vào những cuộc ăn chơi trác táng trong quán bar, K là tượng trưng cho sự thối tha mục rữa của đạo đức: “Cứ ẩm tửu đi, “nhục” lên bây giờ đây!”. Không như J và K, Q – một cô gái trẻ thành đạt, luôn tha thiết khẳng định giá trị bản thân, khẳng định sự độc lập của mình đối với cha cô: “Tôi phải tận dụng tất cả thời gian tôi có để đạt được một cái gì đó, một cái gì đó vượt qua ông ấy.”, Q là nhân vật đại diện cho lớp người bận rộn, đầy tham vọng, sống vội và thích làm chủ sự nghiệp của mình.

   Người con gái trong tranh, anh vẫn thường tìm nàng trong những giấc mơ đẹp của hoài niệm. Cái đẹp là nỗi khao khát của anh, dù cái đẹp đó đã cổ xưa và không tài nào anh bắt gặp trong thế giới thực. Anh cứ ngủ thuê cho người khác, với mục đích là đi tìm cái đẹp đó, đi tìm góc phố xưa với những nếp nhà rêu phong, với màn đêm bình yên và với ánh sáng có thể soi thấu được tâm hồn anh gần như đã cằn cỗi giữa cuộc đời đã vất anh ra khỏi bánh răng của nó.

    Anh gặp L như thể số phận đẩy đưa hai người ngủ thuê gặp nhau: Người ta thuê anh để ngủ thay họ, còn người ta thuê tôi để ngủ… với họ!. Qua nhân vật L, Nhật Phi như đã cất lên tiếng nói đau thương nhất của thế gian, tác giả miêu tả cuộc đời L qua ánh mắt lạnh như băng của cô, qua tiếng cười cay nghiệt của cô, để thể hiện đạo đức con người và cả tình yêu đôi lứa cũng đã bị đồng tiền và danh vọng làm thối tha, mục rữa.

   Khung cảnh và người con gái trong giấc mơ anh là một bí ẩn, càng bí ẩn hơn khi đó lại là bức tranh của người họa sĩ già. Anh tìm đến nhà người họa sĩ ấy để giải tỏa nỗi thắc mắc của mình, nhưng người mà anh tìm gặp lại chỉ còn trong di ảnh: Số phận đã đẩy đưa tôi tới đây, tìm một người đã khuất để hỏi về những khung cảnh trong tranh..

   Thứ văn chương của những kẻ lớn lên trong êm ấm có gì đó rất dễ nhận ra nhỉ? Áo tôi dày, da tôi mỏng, tay tôi yếu và mắt tôi chỉ thấy toàn là chữ… (Nhật Phi), nhưng có thể dễ nhận ra Nhật Phi thật sáng tạo khi đã dựng lên trong Người ngủ thuê cuộc gặp gỡ giữa nhân vật tôi và người con gái trong mơ. Không lý tưởng hóa đoạn kết câu chuyện, Nhật Phi đã tạo nên một cái kết: vừa thực, vừa mơ. Bức tranh hiện ra sau lần vải phủ, và anh chàng ngủ thuê đã bắt gặp người con gái ấy đang mỉm cười trong tranh: Nàng bước ra, mang theo cả phố phường xưa cũ từ trong tranh. Nàng đang tươi cười, nụ cười đẹp nhất nàng từng mang. Góc phố quen bao lấy chúng tôi, như những ngày nào., một cái kết giản dị nhưng đủ sức gây ấn tượng và bất ngờ cho người đọc, một cái kết như thể được tạo nên từ cơ duyên, rất nhẹ nhàng và tự nhiên: Khoảnh khắc ấy cuối cùng đã cho tôi tất cả lời giải đáp tôi cần, về những giấc mơ, về những cơ duyên, về cuộc đời mình trước mắt..

   Nàng vuốt nhẹ đi dòng nước mắt chảy trên khuôn mặt chàng trai, anh khóc vì xúc động trước sự xoay chuyển của cuộc đời hay anh khóc vì nỗi vui mừng đã tìm được giấc mộng của mình trong chính cuộc đời thực? Bức tranh, hay chính vẻ đẹp và sức sống của nghệ thuật đã đưa anh về với cuộc sống của chính anh, đã động viên anh thoát khỏi những giấc ngủ thuê để đi tìm một công việc thích hợp với đam mê của mình.

   Sự hoàn chỉnh này kéo theo sự hoàn chỉnh khác để tạo nên một câu chuyện hoàn hảo bằng xâu chuỗi của số phận, tạo nên chất lãng mạn giữa đời sống thực: người con gái trong tranh bước vào giấc mơ của anh chàng ngủ thuê. Nhật Phi đã lấy chất liệu viết là những hình ảnh gần gũi, thân thuộc trong đời sống thành thị nhưng lại mang đậm bản sắc con người Việt Nam: chiếc xe bán nước nhỏ ven đường với những chiếc ghế nhựa, căn phòng trọ, những lọ hoa bên khung cửa sổ, quán ăn khuya, những người bán bóng bay trên phố, cảnh pháo hoa nhìn từ sân thượng của một quán ăn trong đêm giao thừa,… Những hình ảnh ấy đã mô tả rõ nét cuộc sống mưu sinh của con người thời đại, làm khơi dậy những diễn biến nội tâm phù hợp tâm trạng nhân vật tôi trong truyện. Bố cục truyện xen kẽ hai đời sống thực (xã hội) và mộng (tâm thức) tạo nên yếu tố tưởng tượng cho truyện thêm phần kì ảo, lý thú. Sự xen kẽ đó là một hình thức viết mới mẻ, sáng tạo, độc đáo mà lối diễn đạt trong tác phẩm vẫn hài hòa để làm bộc lộ được ý nghĩa nhân văn. Có thể nói, Nhật Phi thật sự đã viết tác phẩm này bằng sự nhiệt thành và tin tưởng.

   Như Nhật Phi đã nói: “Muốn viết một câu chuyện đơn giản, tràn đầy sức sống, khát vọng và trí tưởng tượng… Cuối cùng lại toàn viết ra những thứ loằng ngoằng đầy hoài nghi và hoang mang.”,  ta có thể tìm thấy ở Người ngủ thuê của anh tất cả những tính chất mâu thuẫn đó: sự hoài nghi và nỗi niềm hoang mang của một bộ phận giới trẻ ý thức sự thay đổi tiêu cực của xã hội đầu thế kỉ XXI, khi bức tranh quá khứ được xếp lại, khát vọng sẽ mở ra dù guồng quay cuộc sống có thế nào chăng nữa: Ngày hôm nay là một ngày mới, bởi vì bức tranh tôi sắp vẽ sẽ không giống với bức tranh của ngày hôm qua.

   Gấp lại trang sách cuối cùng, tác phẩm Người ngủ thuê sẽ lưu lại dấu ấn đặc biệt trong lòng mỗi chúng ta, dấu ấn khẳng định tiếng nói của tình người luôn phảng phất đâu đó, của ước mơ được là chính mình, của hạnh phúc đến bất ngờ như một ẩn số mà bất cứ ai cũng phải kiếm tìm bằng trái tim lạc quan và tin yêu cuộc sống.

Nguyễn Khánh Tuyết Vy

Có liên quan

0 BÌNH LUẬN