Ngày Xuân nghe chuyện Bút Tre. Dư Hồng Quảng

1
41

 

 

 

Ngày Xuân nghe chuyện Bút Tre 
 

 

 

Chị Vi Thị Lương còn nhớ như in 20 tuổi vềlàm dâu nhàông Trưởng ty văn hoá Đặng Văn Đăng. Thật hiếm có ông quan tỉnh nào dân dã như ông. Căn nhàđất lợp lá cọ của ông Trưởng ty vềhưu đã bị đổ trong một chiều mưa. Sau một bài báo kể vềchuyện ấy, ông đã được tỉnh cho vay ngói, vay gạch xây nhà. Chị Vi Thị Lương kể lại: Ông cụ cứ bảo: “Tao chỉ lo sau nhỡ hụt đi không ai trả nợ cho số tiền ấy”. Chín năm sau mới trả hết nợ, ông cụ tôi thoải mái và phấn khởi lắm.

Người viết bài báo mà chị Lương nhắc đến chính là nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn. Nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn kể lại: Thực ra mọi người những năm 60, 70 chưa hiểu hết Bút Tre, chưa đánh giá đúng Bút Tre thành ra ông ấy bị oan. Thậm chí con ông ấy thoát ly đi học, không dám nói là người Phú Thọ, không dám nhận là con của Bút Tre.

Bút Tre Đặng Văn Đăng vốn là một trí thức học rộng, biết nhiều, đỗ tú tài toàn phần, thông thạo tiếng Pháp, từng viết tiểu thuyết đăng nhiều kỳ trên báo Đông Pháp. Người Việt Nam kể cả không học cao cũng có thể làm thơ lục bát đúng vần điệu. Vậy một người học vấn như Bút Tre, sao lại làm những vần thơ ngang phè như: “Đường đời mê mải tham quan / Để cho tiếng hát cung đàn hơi chơi vơi”.

Trả lời băn khoăn của chúng tôi, nhà văn Nguyễn Hữu Nhàn bảo: Chính ông Nguyễn Tuân là người lý giải đầu tiên. Nhà văn Nguyễn Tuân có nói với chúng tôi rằng ông Bút Tre làm những câu thơ này nó mới có sức cảm hóa rộng rãi đối với dân chúng.

Thơ Bút Tre đem lại cái cười bất ngờ ở cấu trúc ngôn từ và vần điệu ngộ nghĩnh là chính. Thơ bông đùa của quần chúng không phải của Bút Tre, nhưng mô phỏng lối thơ Bút Tre, sau này người đời cứ gán cho Bút Tre: “Ta đi bầu cử tự do / Chọn người xứng đáng mà cho vào hòm”. Vì những vần thơ đó, người ta cảnh giác soi xét lại các tập thơ Bút Tre đã xuất bản.

Nhớ lại thời kỳ này, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Nguyễn Khắc Xương cho rằng bắt bẻ thơ Bút Tre là sai vì thơ Bút Tre nằm trong dòng văn hóa quần chúng, không phải dòng thơ bác học. Không luật, không vần, không điệu thì chỉnh sửa vào đâu. Không thể bắt bẻ được nhưng mà rất nhiều người hoan nghênh, chạy theo, đắm mình vào đó, vì thế mới tạo nên hiện tượng Bút Tre.

Tại Thư viện tỉnh Phú Thọ, chị Nguyễn Thanh Hoa, Trưởng phòng nghiệp vụ thư viện đã tìm cho tôi cuốn Từ điển văn hóa Việt Nam (Nhà xuất bản Văn hóa- Thông tin, 1993). Tại trang 49 có ghi: Bút Tre đỗ tú tài Tây, viết văn, viết báo thời Pháp, sau này làm Bí thư thứ 2 Đại sứ quán Việt Nam tại Rumani.

Trước đây, khi làm Trưởng ty Văn hoá Phú Thọ, Bút Tre đã có công cho sưu tầm, tìm tòi, đóng góp lớn vào phát hiện văn hoá Sơn Vi và văn hoá Phùng Nguyên, khẳng định thời đại Hùng Vương là có thật trong lịch sử. Trong những tháng năm đạn bom, Bút Tre đã tổ chức chuyến đạp xe từ đất Tổ Hùng Vương về Thủ đô Hà Nội rồi vào tận tuyến lửa Quảng Bình. Sau chuyến đi thực tế chưa từng có tiền lệ đó, ông về Phú Thọ phát động phong trào “Tiếng hát át tiếng bom”. Phong trào này sau đó lan rộng cả nước, góp một phần nhỏ bé vào sự nghiệp thống nhất Tổ quốc. Nhà thơ Kim Dũng nhớ lại, trong lúc nước ta đang dốc sức xây dựng CNXH ở miền Bắc làm hậu phương lớn cho tiền tuyến miền Nam, huy động toàn quân, toàn dân cho chiến trường, bên cạnh cái gian khổ ấy, cần những tiếng hát, tiếng cười tiêu tan mệt nhọc. Tiếng cười dân gian do Bút Tre khởi xướng đã động viên nhân dân trong lao động sản xuất và chiến đấu.

Ông Hà Đức Huynh, Chủ tịch UBND huyện Cẩm Khê nói nhân dân Cẩm Khê chúng tôi rất tự hào vì có nhà thơ Bút Tre. Có thể đi tất cả mọi miền của đất nước này, chúng tôi nói đến Bút Tre thì ai cũng biết. Để ghi nhận thành tích, công lao của nhà thơ Bút Tre, chúng tôi rất muốn Cẩm Khê xây dựng một nhà lưu niệm Bút Tre gắn với du lịch tâm linh và du lịch văn hóa.

TS. Phạm Tuấn Anh, Trưởng khoa xã hội & nhân văn, Trường ĐH Hùng Vương nói không chỉ ở Phú Thọ, không chỉ ở Việt Nam, Bút Tre đã được ghi danh và được nhớ đến với tư cách là người tạo ra một dòng thơ trào tiếu hiện đại. Đứng ở góc độ văn hóa du lịch, rõ ràng chúng ta có một cái giá trị đặc trưng như thế, nổi danh như thế mà nếu chúng ta không biết khai thác, thì chúng ta sẽ bỏ phí mất.

Dư Hồng Quảng

 

(nguồn vanhoaonline) 

1 BÌNH LUẬN

BÌNH LUẬN